Welke docentrollen zijn belangrijk om leerlingen goed voor te bereiden op de 21ste eeuw? Wordt er al onderzoek naar dit thema gedaan?

De 21ste eeuw zal naar verwachting een beroep op vaardigheden als kritisch kunnen denken, informatie zoeken en ict-geletterdheid. Wat moeten het onderwijs en de docenten meebrengen om leerlingen te helpen deze vaardigheden te leren? Duidelijk is wel dat de veronderstelde 21ste eeuwse vaardigheden ook voor docenten zullen gelden. Waarschijnlijk zullen leraren meer begeleiders in leren worden en leerlingen sturen, helpen en ondersteunen bij het zelf ter hand nemen van het eigen leerproces.

De samenleving van de 21ste eeuw stelt hoge eisen aan het onderwijs van nu. De maatschappij verandert in hoog tempo, ontwikkelingen gaan snel en de arbeidsmarkt vraagt om hoogwaardige professionals. We hebben steeds meer te maken met weerbarstige problemen, die om duurzame en innovatieve oplossingen vragen.
De 21ste eeuw doet een groot beroep op vaardigheden als kritisch kunnen denken en creatief problemen kunnen oplossen, zelfstandig leren, omgaan met onzekerheden, mediawijsheid en ict-geletterdheid, informatie kunnen zoeken, selecteren en interpreteren. Internationaal, maar ook in Nederland zijn modellen ontwikkeld om deze 21ste eeuwse vaardigheden in kaart te brengen. Een van de meest recente is die van Kennisnet en SLO. Voor de helderheid: ook al is er in het algemeen veel overeenstemming over, het blijft een verwachting.

Toekomstgerichte visie

Er zijn veel opvattingen en claims over de manier waarop de 21ste eeuwse vaardigheden kunnen worden aangeleerd. Maar er is nog weinig duidelijkheid over de leerbaarheid van die vaardigheden. Internationaal onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat de thuissituatie en het opleidingsniveau van leerlingen meer invloed hebben op het niveau van (sommige) 21ste eeuwse vaardigheden dan de aandacht die het onderwijs eraan besteedt.

Wel is duidelijk dat er gevolgen zullen zijn voor het samenstellen van onderwijs, voor het verzorgen van onderwijs en het begeleiden van leerlingen. Bovendien zijn er consequenties voor het ‘meten en toetsen’ van de vaardigheden. Docenten zullen het onderwijs daarop moeten bijstellen en in teamverband moeten bijdragen aan onderwijsontwikkeling en de verantwoording daarvan.
De genoemde 21ste eeuwse vaardigheden louter ‘toevoegen’ aan het bestaande curriculum is daarom niet voldoende. Een toekomstgerichte visie op het onderwijs en op leren is (op elke school) nodig. De ‘klassieke inrichting van het onderwijs’ zal niet meer (alléén) toereikend zijn. Het onderwijsveld zal op zoek moeten gaan naar andere vormen van leren. Hierbij duiken begrippen op als: toekomstgericht onderwijs, eigentijds curriculum, talentontwikkeling, gepersonaliseerd leren, authentiek, contextrijk en betekenisvol onderwijs, samenwerkend leren, probleemgestuurd onderwijs, ‘nieuw leren’, zelfgereguleerd leren, leren met ict.

Docentrollen

Welke rollen zouden docenten moeten vervullen in dit toekomstgerichte onderwijs en over welke vaardigheden moeten zij daartoe beschikken? De genoemde 21ste eeuwse vaardigheden zijn in ieder geval ook voor de docenten (van de toekomst) zelf van belang. De traditionele rollen van docenten, waaronder didacticus en pedagoog, volstaan niet meer. Docenten zouden onder andere ook regisseur/ontwerper moeten zijn, model en coach, medespeler en instructeur. Bovendien moeten leraren begeleiders in leren zijn en leerlingen sturen, helpen en ondersteunen bij het zelf ter hand nemen van hun eigen leerproces. Daarom worden nu de bekwaamheidseisen uit de wet BIO (Wet op de Beroepen in het Onderwijs) herzien, zie: https://onderwijscooperatie.nl/nieuws/voorstel-herijking-bekwaamheidseisen/.

Toekomstgericht onderwijs

Er zijn al verschillende pilotstudies of onderzoeksgroepen bezig met dit thema, zoals het NRO-onderzoeksproject Toekomstgericht onderwijs: vormgeving en resultaten voor verschillende groepen leerlingen en 21ste eeuwse vaardigheden. Behalve dit project zijn er nog andere projecten, ook in andere sectoren, die dit thema raken. Informatie is te vinden via: https://www.nro.nl/start-van-onderzoeksprojecten-21e-eeuwse-vaardigheden/.

Daarnaast is er het Doorbraakproject Onderwijs en ICT, dat tot doel heeft belemmeringen weg te nemen voor het slim, efficiënt en op grote schaal inzetten van ict in het onderwijs. Beoogd wordt onderwijs op maat te ontwikkelen, dat aansluit bij de talenten van leerlingen (gepersonaliseerd leren) en bij de vaardigheden van de toekomst. Tot slot zijn er diverse lectoraten aan hogescholen bezig met het onderwerp.

Meer weten

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante bronnen:

Onderwijssector

Primair onderwijs, voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs en speciaal onderwijs.

Vraagsteller

Docent voortgezet onderwijs

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (Kennismakelaar).