Wat zijn de leeropbrengsten van tabletgebruik in de basisschool?

 PO | ICT
Nederland, Sneek, 26-06-'14; Kinderen op de Steve Jobsschool in Sneek werken veel met de iPad.
Children at the Steve Jobsschool in Sneek working with an iPad.

Foto: Kees van de Veen

Goed geïmplementeerde tabletprogramma’s kunnen bijdragen aan betere leerprestaties. Er zijn effecten maar die zijn vrij klein en heel uitlopend. En het is niet altijd duidelijk waar de effecten aan toegeschreven kunnen worden. Maar als een tabletprogramma uitgebreide feedback geeft, kan het onderwijsmateriaal aansluiten op de ontwikkeling van de leerling. Dat blijkt uit onderzoek naar het programma Snappet. Ook kunnen leerlingen beter zelfstandig werken aan opgaven op eigen niveau. Dit resulteert in betere leerprestaties op het gebied van rekenen en spelling, in diverse groepen van het basisonderwijs.

Haßler en collega’s (2015) rapporteren positieve effecten van tablets, maar stellen kritisch vast dat het lang niet altijd duidelijk is of deze positieve effecten daadwerkelijk toe te schrijven zijn aan de tablets. Het is daarom ingewikkeld om harde conclusies te trekken over de werkzaamheid van tablets.
De algemene reviews zeggen maar weinig over de factoren die bijdragen aan effectief laptop- of tabletgebruik. Recent zijn twee studies gedaan naar het (commerciële) tabletprogramma Snappet (Faber et al, 2016; Molenaar et al, 2015). Deze studies besteden veel aandacht aan de mogelijke onderliggende mechanismen die de verbeterde resultaten verklaren.

Snappet
Bij Snappet werken leerlingen aan opgaven zoals in het werkboek, maar dan op een eigen tablet. Zowel Faber als Molenaar vonden in alle groepen een toename van leerprestaties en in een aantal groepen een significant sterkere toename van leerresultaten in vergelijking met het reguliere onderwijs in de controlegroepen (tabel 2). De hoogste niveaugroepen profiteren het meest van het programma:

  • Faber et al vonden een ‘extra’ toename (ten opzichte van de controlegroep) van rekenen/wiskunde resultaten van leerlingen in groep vijf. De grootte van het gemiddelde effect is equivalent aan een leerwinst van 1,5 maanden extra onderwijs.
  • De effecten op de reken/wiskundeprestaties in groep 5 zijn vooral toe te schrijven aan een sterke ontwikkeling van de twintig procent bes presterende leerlingen in groep 5.
  • Molenaar en collega’s vonden positieve effecten voor rekenen/wiskunde groep 5 en spelling groep 4 en 6. Deze effecten zijn ook hier vooral toe te schrijven aan een sterkere ontwikkeling van de hogere niveaugroepen. Waar lagere niveaugroepen zich in de controlegroepen sterker ontwikkelen dan hoog presterende groepen, ontwikkelen hoog-en laagpresteerders in de tablet-groep zich even sterk.
  • Leerlingen die veel klassikale of adaptieve opdrachten met de tablet deden, scoorden hoger voor Cito rekenen in groep 4 en 7 en hoger voor Cito spelling in groep 4, 5, 6 en 7 (Molenaar et al, p.38).

Hoewel digitale leermiddelen soms worden ingevoerd met het idee dat computers motiverend zijn, konden er voor rekenen/wiskunde geen positieve effecten op de motivatie worden aangetoond.

Werkzame mechanismen

1. Effectieve feedback

Naast eenvoudige goed/fout feedback biedt het tabletprogramma een uitgebreid feedbacksysteem gebaseerd op learning analytics. Hierbij meet, verzamelt, analyseert en rapporteert het systeem alle leerlinggegevens en geeft deze als feedback terug aan leerling of leraar. Zo kan beter aangesloten worden op verschillen tussen leerlingen.

Het tabletprogramma Snappet geeft uitgebreid feedback: aan leerlingen (goed/fout gemaakt), aan leraren (via extracted analytics) en aan het systeem zelf (via embedded analytics). Met extracted analytics krijgen leraren inzicht in het leerproces en het ontwikkelingsniveau van de leerlingen en kunnen ze hun onderwijs daarop aanpassen. Uit het onderzoek blijkt dat leerlingen beter scoren voor rekenen/wiskunde als ze les krijgen van een leraar die de feedback relatief veel inzet om te differentiëren (Faber et al).
Met de data verkregen uit embedded analytics past het systeem de opdrachten aan de prestaties van de leerling aan. Dit zijn de adaptieve opgaven. Uit het onderzoek blijkt dat hoe meer adaptieve opdrachten er gemaakt worden, des te sterker de groei is.

2. Meer oefenen helpt
In vrijwel alle groepen bleek het maken van klassikale en adaptieve opdrachten een effect te hebben op de Cito-scores van taal en rekenen.

3. Zelfstandig doorwerken
Een ander voordeel van het tabletprogramma is dat leerlingen zelfstandig kunnen doorwerken op hun eigen niveau.

Meer weten?
Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Melissa van Amerongen.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - schoolleider

Gerelateerde vragen:

Welke computerprogramma’s zijn effectief voor jonge kinderen met lees- en spellingproblemen?
 PO | ICT | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken
Voor het ondersteunen van kinderen met dyslexie zijn diverse computerprogramma’s beschikbaar. De website van het steunpunt dyslexie geeft hiervan een overzicht. Hoewel de meeste van deze programma’s niet op effectiviteit zijn onderzocht, zijn er wel richtlijnen te formuleren voor het werken met digitale spellingprogramma’s, op basis van empirisch onderzoek. Spellingprogramma’s kunnen van grote waarde zijn bij het automatiseren door middel van oefening. Recente programma’s werken volgens de principes van effectief oefenen. Deze programma’s geven feedback en zorgen voor een adaptief aanbod van leerinhouden. Daarbij blijft het de verantwoordelijkheid van de leraar te zorgen voor de samenstelling van het onderwijsprogramma.
Lees verder
Zijn er verschillen tussen schrijven met de hand en typen voor de ontwikkeling van handschrift en spelling?
 PO | ICT | Taal | Vakken
Door het schrijven met pen en papier leren kinderen beter nieuwe letters te herkennen en ontwikkelen zich motorische vaardigheden en motorprogramma’s in de hersenen. Door te typen worden deze minder goed ontwikkeld. De ontwikkeling van motorische vaardigheden en motorprogramma’s heeft een positieve uitwerking op de schrijfvaardigheid (bijvoorbeeld leesbaarheid), spelling en lezen van kinderen. Deze schoolse vaardigheden worden dus indirect positief beïnvloed door schrijven met de hand. De ontwikkeling van de schrijfvaardigheid begint rond de leeftijd van 5 jaar en is pas voltooid rond het 15de jaar.
Lees verder
Hoe en hoe vaak zou je een leerling moeten belonen in een online oefenprogramma om de leerling zo goed mogelijk te motiveren en te laten presteren?
 PO | VO | ICT | In de klas | Toetsen & feedback
Het advies is om in digitale leeromgevingen de leerdoelen te koppelen aan prettige beloningen en uitgebreide feedback. Programma’s kunnen leerlingen initieel extra motiveren en stimuleren, maar om de flow te behouden dient er een balans te zijn tussen uitdaging, belonen en leren. Beloningen en feedback zijn het liefst persoonlijk en inhoudelijk, meer gericht op de inzet en de taak dan op de prestatie of uitkomst.
Lees verder
Wat is de invloed van werken met tablets op de lichamelijke ontwikkeling en de leeropbrengsten van cluster 4 leerlingen?
 PO | (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen
Langdurig werken met tablets kan leiden tot lichamelijke klachten. Daarnaast lijkt nabijwerk, activiteiten die gedaan worden op korte werkafstand, bijziendheid te kunnen veroorzaken. Nabijwerk kan echter ook het lezen van een boek zijn, of het maken van huiswerk. Zorgen voor afwisseling met buiten spelen is vaak het advies. Onderzoek naar de effecten van werken met tablets op de leeropbrengsten van cluster 4 leerlingen toont eerste positieve resultaten. Maar meer onderzoek is nodig om deze te bevestigen.
Lees verder
Is het wenselijk om tabletgebruik door jonge kinderen af te stemmen op hun lichamelijke kenmerken of ontwikkeling?
 PO | ICT
Werken met een tablet belast bepaalde spieren zwaar. In combinatie met een verkeerde houding kan dat leiden tot lichamelijke klachten, zeker bij jonge kinderen. Zij zijn nog volop in de groei en nemen niet altijd vanuit zichzelf een betere houding aan. De risico’s zijn te beperken als kinderen regelmatig pauzeren en veel bewegen op andere momenten van de dag. Leraren kunnen letten op goede, afwisselende zithoudingen bij leerlingen. Daarnaast zijn er ergonomische hulpmiddelen, zoals tabletstandaards en op maat afgesteld meubilair.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag