Welk verband bestaat er tussen leesmotivatie en prestaties voor begrijpend lezen in het basisonderwijs?

 PO | (V)SO | Ook interessant

Leesmotivatie is een belangrijke voorspeller van leesgedrag en van leesprestaties. Op theorie gestoelde programma’s voor leesmotivatie dragen bij aan de motivatie van leerlingen en aan hun vaardigheid in begrijpend lezen. Het effectiefst zijn programma’s die nadruk leggen op redenen om te lezen, in combinatie met het bevorderen van zelfvertrouwen. Ook het wekken van persoonlijke interesse, aandacht voor de autonomie van de leerling en het stimuleren van samenwerking vergroten het plezier in lezen.

Interventies die zijn gebaseerd op motivatietheorieën leiden tot grotere effecten dan interventies die niet stoelen op een motivatietheorie. Het gaat dan bijvoorbeeld om een hogere motivatie bij een verwachte succeservaring. Hoe meer succeservaringen een leerling heeft, hoe meer hij er op zal vertrouwen de taak tot een goed einde te brengen. Als de leerling de taak als waardevol ervaart of als hij het gevoel heeft controle te kunnen uitoefenen op de activiteiten, neemt de motivatie eveneens toe. Persoonlijke of situationele interesse in een onderwerp werkt ook, evenals aansluiting bij de psychologische basisbehoeften van de leerling.

Voor leesgedrag zouden beheersingsdoelen tot effectiever leesgedrag leiden dan prestatiedoelen. Het type doel is bepalend voor de (keuze van) uitvoering van taken.

Leesvaardigheid en kennis stimuleren

Een specifieke aanpak, de Concept Oriented Reading Instruction (CORI), springt er in positieve zin uit. Deze aanpak integreert leestaken in thema’s of vakken en stimuleert zowel leesvaardigheid als kennis. Daarbij worden motivationele aspecten (intrinsieke motivatie, zelfwerkzaamheid, autonomie, samenwerken) gecombineerd met leesstrategie-onderwijs. Deze aanpak heeft grote effecten op leesvaardigheid.

Leerlingen starten met observaties in en buiten de klas. Dit wekt de interesse van de leerlingen en bereidt hen voor op de leestaak. Het programma ondersteunt de leerlingen in hun autonomie en maakt ze zo eigenaar van het thema. Het laat ze het thema ontdekken door bijvoorbeeld een tekening te maken of  vragen te stellen over het onderwerp en het thema. Met behulp van CORI vergroten de leerlingen hun kennis, bijvoorbeeld door te zoeken naar antwoorden in boeken of ander leesmateriaal op zelf gestelde vragen.

Vergroten van intrinsieke motivatie en betrokkenheid

Het gebruik van aansprekende teksten vergroot de aandacht bij de leerlingen. Dan gaat het om in teksten de nadruk te leggen op nieuwswaarde, complexiteit, levende beschrijvingen, illustraties, begrijpelijk taalgebruik en identificatie met de hoofdpersoon. CORI biedt leerlingen mogelijkheden om samen te werken door informatie te delen, elkaar te helpen, en samen besluiten te nemen over leesactiviteiten. Deze samenwerking heeft zowel betrekking op de inhoud van teksten als op het leesproces.

Ten slotte kunnen leerlingen keuzes in de taakaanpak monitoren. De keuzes die leerlingen maken, de betrokkenheid bij het lezen en het vertrouwen dat ze opbouwen in de ontwikkelende leesvaardigheid verhogen de intrinsieke motivatie en het zelfvertrouwen.

Investeren in leesmotivatie helpt, zowel voor de leesmotivatie zelf als voor de leesvaardigheid.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, (V)SO

Vraagsteller
po-instelling - schoolleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag