Draagt het aanleren van leesstrategieën bij aan de prestaties van leerlingen in vaklessen zoals biologie en geschiedenis?

 VO | Taal | Vakken | Zelfregulerend leren

Een aantal strategieën is effectief voor het leren, dus ook voor het begrijpend en studerend lezen van zaakvakteksten. Als docenten leerlingen de opdracht geven deze strategieën uit te voeren, beïnvloedt dat hun leerprestaties positief. Met een passende didactische aanpak kunnen docenten leerlingen leesstrategieën aanleren.

Onder leesvaardigheid worden verschillende dingen verstaan, bijvoorbeeld technische leesvaardigheid of  begrijpend lezen. Bij het lezen voor vaklessen als biologie en geschiedenis gaat het vooral om studerend lezen, lezen met een specifiek leerdoel voor ogen. Leerlingen dienen die teksten (zaakvakteksten) niet alleen te lezen en te begrijpen, maar ook de inhoud ervan te leren.

Strategieën om te leren

Een aantal strategieën helpt om goed te kunnen leren en dat geldt ook voor begrijpend en studerend lezen. Die strategieën zijn:

  • gedistribueerd oefenen, dus niet de tekst in één keer willen doorgronden, maar dit afwisselen met pauzes;
  • informatie terughalen uit het geheugen, door bijvoorbeeld oefentoetsen over de tekst te maken;
  • overlappend bestuderen, een onderwerp overlapt met een ander onderwerp;
  • uitweidend bevragen, waarbij de leerling zichzelf uitdaagt aan te geven waarom een bepaalde tekst belangrijk is;
  • zelf uitleg geven, door de leerling zichzelf te laten bevragen of zichzelf iets te laten uitleggen.

Er zijn ook strategieën waarvan we denken dat ze effectief zijn, maar die dat juist niet zijn. Bijvoorbeeld samenvatten, onderstrepen en herlezen. Vooral deze laatste strategie wordt nogal eens geadviseerd aan leerlingen om de tekst beter te kunnen begrijpen. Maar ‘herlezen’ lijkt bijna alleen een effect te hebben op het memoriseren van een tekst, niet op het begrijpen of het toepassen ervan. Hetzelfde geldt voor ‘aantekeningen maken’.

Didactische strategie

Als docenten leerlingen de opdracht geven de vijf bovengenoemde strategieën uit te voeren, beïnvloedt dat hun leerprestaties positief. Leerlingen kunnen daarbij (inhoudelijk) worden geholpen, bijvoorbeeld door passende oefenteksten of tussentijdse toetsen aan te bieden. Dit ondersteunt leerlingen bij het bestuderen van teksten. Het is zinvol om de didactische aanpak af te stemmen op de leerbehoeften van leerlingen. Die aanpak dient vooral gestructureerd te zijn, expliciet, ondersteunend en intensief.

Wanneer leerlingen effectieve leerstrategieën aanleren, passen zij die echter niet automatisch toe bij nieuwe opgaven of bij andere vakken. Transfer van de leersituatie naar andere (leer-)situaties treedt immers niet ‘zo maar’ op. Als het wel wenselijk is dat leerlingen de genoemde strategieën ook toepassen in andere leersituaties, zijn vaak aanvullende maatregelen nodig.

Drie fasen

Dat kan bijvoorbeeld met het zogenoemde drie-fasen-model, dat gebaseerd is op de principes van procesgericht onderwijs. In dit onderwijs wordt het verwerven van de vakinhoud gecombineerd met het instrueren en ontwikkelen van leeractiviteiten, zoals het selecteren van informatie en het stellen van vragen. In het verloop van de drie fasen neemt de ondersteuning van de docent geleidelijk aan af. Dit noemen we scaffolding.

In de eerste fase fungeert de docent als model: hij presenteert de leerinhouden van natuurkunde én demonstreert (hardop) hoe hij de beoogde leeractiviteiten (bijvoorbeeld de benodigde leesactiviteiten) uitvoert. In de tweede fase stimuleert de docent de leerlingen de getoonde leeractiviteiten zelf uit te voeren, en steeds zelfstandiger te gaan uitvoeren, bijvoorbeeld ook door het geven van hints. Tot slot is de docent monitor: hij bewaakt en toetst als het ware of de leerlingen de beoogde leeractiviteiten ook tijdens het leren inzetten en toepassen.
Leerlingen voeren zo meer metacognitieve leeractiviteiten uit bij het leren in een nieuwe situatie.

Met passende didactische strategieën kunnen docenten dus leerlingen leren teksten te bestuderen. Ze stimuleren leerlingen zo die verworven strategieën ook te gebruiken in nieuwe leersituaties (bijvoorbeeld bij nieuwe teksten, bij andere vakken).

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Bekijk ook eens deze gerelateerde vraag gesteld aan de Kennisrotonde: Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën voor het verbeteren van begrijpend lezen van zwakke lezers in het vmbo?

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christa Teurlings (kennismakelaar). Zij heeft hiertoe Gonny Schellings (TU/e) geconsulteerd.

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Hoe effectief is het gebruik van leesstrategieën voor het verbeteren van begrijpend lezen van zwakke lezers in het vmbo?
 VO | Taal | Vakken
Goed leesonderwijs bevordert de woordenschat en de achtergrondkennis van zwakke lezers in het voortgezet onderwijs, en hun leesmotivatie. Daarnaast moet het bijdragen aan actieve kennis- en begripsconstructie door leerlingen strategieën aan te leren die het leesbegrip monitoren en sturen, door met hen te praten over teksten en boeken en door ze over teksten te laten schrijven.
Lees verder
Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs?
 VO | Taal | Vakken
Over het algemeen lijkt Spaans makkelijker te verwerven dan Frans. Spaans is transparanter dan Frans. Voor leerlingen met dyslexie blijken Engels en Frans lastiger te zijn dan Nederlands en Duits. Maar het gemak waarmee iemand een taal leert, varieert. Als leerlingen over bepaalde (compensatie)strategieën beschikken of veel in contact komen met talen, kan het leren van de taal soms onverwacht makkelijk gaan.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag