Welke maatregelen zijn effectief om het lerarentekort in het primair onderwijs en voortgezet onderwijs te verminderen?

 LERARENOPLEIDING | PO | VO | (V)SO | MBO | VVE

Verschillende partijen in het onderwijs nemen maatregelen om het lerarentekort in het po en vo aan te pakken. Vaak is echter niet hard te maken of deze maatregelen ook echt werken. Dat komt onder andere doordat het niet eenvoudig is om effecten aan te tonen. In het algemeen geldt dat maatregelen het meest effectief zijn als ze onderdeel zijn van een bredere strategie en niet op zichzelf staan. Financiële prikkels kunnen helpen, hoewel onderzoek een grote variatie laat zien in de effectiviteit van dit soort maatregelen. Ook klassenvergroting kan bijdragen aan terugdringen van het lerarentekort. Maar dit brengt het risico met zich mee dat het negatief uitpakt voor de leerprestaties van leerlingen en het werkplezier van leraren. 

Het lerarentekort in het primair en voortgezet onderwijs zal de komende jaren verder groeien. Dat komt doordat een grote groep leraren met pensioen gaat, terwijl de leerlingendaling in het po minder sterk is dan voorheen. Dit doet de vraag naar leraren groeien. In het vo zijn er vooral tekorten voor Duits, Frans, informatica, exacte vakken en klassieke talen. Het aantal studenten aan de lerarenopleidingen voor die vakken is laag en dat betekent dat ook in die sector het lerarentekort niet snel zal afnemen.

Veel verschillende maatregelen

Verschillende partijen in het onderwijs, zoals scholen, lerarenopleidingen en hun regionale partners, overheden en onderwijsorganisaties nemen elk vanuit hun eigen rol maatregelen. Het ministerie van OCW kiest zes actielijnen om het lerarentekort aan te pakken. Dat zijn:

  1. In-, door- en uitstroom van de lerarenopleidingen optimaliseren;
  2. Zij-instroom bevorderen;
  3. Leraren behouden voor het onderwijs;
  4. Stille reserve aanspreken;
  5. Beloning en carrièreperspectief verbeteren
  6. Onderwijs anders organiseren en innovatieve ideeën uitwerken en uitproberen.

Relatie tussen maatregel en effect is ingewikkeld

Het meten van effecten van deze maatregelen is niet eenvoudig. Soms is er geen onderzoek naar gedaan of kan er geen directe relatie worden gelegd tussen maatregel en effect. Wat het extra ingewikkeld maakt is dat sommige effecten, zoals meer aanzien van het beroep, pas na langere tijd zichtbaar worden. Ook doen zich effecten voor waar de betrokken partijen vaak geen directe invloed op hebben, zoals een groeiende of krimpende economie.

Brede strategie en lange termijn

In het algemeen geldt dat maatregelen die onderdeel zijn van een bredere strategie en niet op zichzelf staan, het meest effectief zijn. En ze moeten op de langere termijn gericht zijn (zoals het lerarenberoep aantrekkelijker maken). Zo kozen in de Verenigde Staten en in het Verenigd Koninkrijk meer jongeren voor het lerarenberoep sinds er hogere kwalificatie-eisen zijn gesteld. Voorbeelden uit Nederland om academici voor het onderwijs te interesseren zoals Eerst De Klas (EDK) en OnderwijsTraineeship (OTS) waren echter niet zo overtuigend dat ze meer studenten opleverden of leraren konden behouden voor het vak.

Een beter salaris werkt soms

Wat ook enigszins blijkt te werken zijn financiële prikkels, zoals een hoger salaris of een vaste aanstelling. Het maakt het beroep aantrekkelijker, maar het effect zal bescheiden zijn, ook omdat dit vooral mannen aanspreekt en juist zij ondervertegenwoordigd zijn in het basisonderwijs.

Experimenten in het Verenigd Koninkrijk met bonussen voor de tekortvakken in het vo lieten wel een verdubbeling zien van het aantal nieuwe wiskundeleraren. Maar het effect van een beter salaris is niet eenduidig, zo blijkt uit Nederlands onderzoek. Leraren in de Randstad die een extra salarisverhoging ontvangen, blijven even vaak in het onderwijs werkzaam als leraren buiten de Randstad die deze verhoging niet krijgen. Wel zorgt de beloning er voor dat een iets groter deel van de leraren in de Randstad blijft werken en niet buiten de Randstad als leraar aan de slag gaat.

Haken en ogen aan grotere klassen

Klassenvergroting is ook een manier om het lerarentekort tegen te gaan. Het is een relatief eenvoudige ingreep die echter risico’s met zich meebrengt. Zo kan de werkdruk van leraren toenemen en kunnen de prestaties van leerlingen eronder lijden. Onderzoeken naar de relatie tussen klassengrootte en leerprestaties geven overigens geen eenduidig beeld.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ook interessant:

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Deborah van den Berg (antwoordspecialist) en Ruud van der Aa (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben daartoe Frank Cörvers (hoogleraar onderwijs en arbeidsmarkt) geraadpleegd.

Onderwijssector
LERARENOPLEIDING, PO, VO, (V)SO, MBO, VVE

Vraagsteller
gemeente - beleidsmedewerker of afdelingshoofd

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag