Is er een relatie tussen technische leesvaardigheid en spelling voor leerlingen in groep 3?

 PO | Taal | Vakken
shutterstock_407325130

Lezen en spellen hebben gedeeltelijk dezelfde cognitieve basis. De relatie tussen beide vaardigheden heeft vooral betrekking op het klankbewustzijn, dat in de vroege ontwikkeling van lees- en spellingvaardigheid een belangrijke rol speelt. Echter, de relatie tussen lezen en spellen is asymmetrisch. Waar het bij lezen om herkenning van woorden gaat, gaat het bij spelling om het produceren van woorden. Naarmate de lees- en spellingervaring toeneemt, worden de specifieke lees- en spellingprocessen dan ook steeds belangrijker. Zo maakt letter-voor letter-decoderen bij lezen plaats voor automatische woordherkenning.

Kenmerk van zowel het leren lezen als het leren spellen, is het omzetten van klanken in de bijbehorende letters, lettergrepen of woorden of vice versa. Het gaat dan om het fonologisch en klankbewustzijn.

Fonologisch bewustzijn en klankbewustzijn

Het fonologisch bewustzijn is een onderdeel van het taalbewustzijn en betreft het kunnen omgaan met klanken. Het gaat dan om het splitsen van woorden in lettergrepen, het verbinden van lettergrepen tot een woord en het toepassen van eindrijm. Een gevorderde fase van fonologisch bewustzijn is het fonemisch of klankbewustzijn. Dit is het besef dat woorden uit klanken of fonemen zijn opgebouwd. De fonemen corresponderen met letters in ons schrift (www.lesintaal.nl).

Trainingsprogramma’s voor fonologisch bewustzijn verhogen het klankbewustzijn van kleuters en basisschoolleerlingen en (in mindere mate) de leesvaardigheid. Fonologisch bewustzijn is een belangrijke, maar niet de enige voorspeller van leesvaardigheid. Behalve fonologisch bewustzijn is voorlezen op jonge leeftijd van invloed op leesvaardigheid. Ook ondersteuning van het leergedrag in groep 2 is van invloed op de leesontwikkeling in groep 3 en 4.

Fonologische vaardigheden trainen verhoogt het klankbewustzijn van jonge leerlingen. Klankbewustzijn, of de klank-schrift-koppeling, blijkt bij de ontwikkeling van lees- en spellingvaardigheden in groep 2 en 3 een rol te spelen.

Lezen en spellen

Aanvankelijk zijn bij het leren lezen en spellen dus gezamenlijke cognitieve factoren van belang, zoals de klank-schrift-koppeling. Daarbij wordt opgemerkt dat bij een beginnende lezer/speller bij wie de kennis van het schrift onvolledig is, het klankbewustzijn de ontbrekende kennis van het schrift kan compenseren.

Lezen en spellen blijken dus verwant, maar de relatie is asymmetrisch. Waar het bij lezen om herkenning van woorden met behulp van klanken gaat, gaat het bij spelling om het produceren van letters en woorden met behulp van klanken. Klanken koppelen aan woorden lijkt makkelijker dan het omzetten van klanken in woorden. Denk bijvoorbeeld aan het omzetten van de ij-klank, die twee varianten in het schrift kent. Daarnaast wordt lezen visueel ondersteund.

Naarmate de lees- en spellingervaring toeneemt, worden de specifieke lees- en spellingprocessen steeds belangrijker. Bijvoorbeeld de automatische woordherkenning versus letter-voor letter-decoderen bij lezen, waarbij leeservaring en bekendheid met het betreffende woord een belangrijke rol spelen. Beginnende lezers en lezers die onbekende woorden lezen, maken vooral gebruik van letter-voor letter-decoderen. Ervaren lezers en lezers die bekende woorden lezen koppelen visuele woordvormen aan klanken.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Eerder beantwoordde de Kennisrotonde de vraag: Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?

Op wij-leren.nl is een publicatie over lezen en spellen van Anna Bosman te vinden: Spellingvaardigheid en leren spellen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Helpt klappen in lettergrepen om foneembewustzijn bij jonge kinderen te ontwikkelen?
 PO | Taal | Vakken
Naar het stimuleren van foneembewustzijn, een specifieke fase van het fonologisch bewustzijn waarbij kinderen in staat zijn lettergrepige woorden in afzonderlijke klanken op te delen, is uitvoerig onderzoek gedaan. Daaruit blijkt dat auditieve analyse en auditieve synthese essentiële voorwaarden zijn voor het leren lezen. Klappen in lettergrepen helpt daar niet bij.
Lees verder
Welke strategie is het effectiefst voor het aanleren van auditieve synthese bij technisch lezen?
 PO | Taal | Vakken
Expliciete en systematische instructie in auditieve analyse en synthese ondersteunt het leren lezen, vooral wanneer het gecombineerd wordt met het oefenen van letter-klankkoppelingen. Zo kan een kind al op jonge leeftijd fonemisch bewustzijn ontwikkelen. Instructie op dat gebied is het effectiefst in de kleuterleeftijd, als voorbereiding op het formele leesonderwijs.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag