Draagt training van het auditief geheugen in kleutergroepen bij aan de ontwikkeling van kritisch, begrijpend luisteren?

 PO | Taal | Vakken | Ook interessant

Het onderscheiden en herkennen van klanken is een voorwaarde voor het begrijpen van een boodschap. Of het zinvol is eerst het auditieve geheugen van kleuters te trainen en daarna pas te werken aan de ontwikkeling van hun kritische luistervaardigheid is niet aan te geven. Er lijkt eerder sprake van een samenhang. Gelijktijdig aandacht besteden aan auditieve vaardigheden en fonologisch bewustzijn en aan kritisch en begrijpend luisteren lijkt dan aan te raden.

Onder auditief geheugen vallen het kunnen waarnemen, verwerken en onthouden van mondelinge informatie. Om gesproken taal te begrijpen moet iemand de betekenisvolle klanken van een taal kunnen onderscheiden en de auditieve patronen herkennen. Klanken worden dan omgezet in woorden. De volgende stap is de vertaling van auditieve signalen naar een betekenisvolle boodschap en die opslaan in het geheugen.

Doelgericht luisteren

Leren kritisch luisteren is een complexe vaardigheid. Jonge kinderen moeten de tekst goed verstaan en ze moeten met aandacht luisteren. Ze moeten beschikken over de woordenschat, taalvaardigheid en kennis van de wereld om een verhaal te begrijpen. Om vragen te kunnen beantwoorden, zullen de kinderen doelgericht moeten kunnen luisteren. Voorlezen stimuleert de ontwikkeling van begrijpend luisteren bij jonge kinderen. Dat is essentieel voor het latere begrijpend lezen.

Fonologisch bewustzijn en kritisch luisteren

Zowel bij luisteren als bij lezen gaat het uiteindelijk om het begrijpen van een boodschap. Waar auditief geheugen zorgt voor het herkennen van klanken, zorgt het fonologisch bewustzijn voor het analyseren van de klanken in een woord of woordgroep. Beide dragen bij aan de opbouw van de woordenschat, het begrip van zins- en verhaalstructuren en aan kennis van de wereld. Het fonologisch bewustzijn maakt kinderen duidelijk dat taal naast betekenis een vorm heeft. Spelen met klanken en klankstructuur van woorden – taalspelletjes, versjes en liedjes – is daarom erg belangrijk.

Voor kritisch luisteren is kennis van klanken en klankcombinaties in woorden niet voldoende. Het vraagt om aandacht, focus en gericht nadenken om informatie te kunnen halen uit een voorgelezen tekst. Bovendien is er sprake van een wisselwerking. Wie een grote woordenschat heeft, ingewikkelder zinsconstructies begrijpt en inzicht heeft in verhaalstructuren, profiteert daarvan bij het luisteren naar een verhaal of een mondelinge instructie. Wat je niet zo goed hebt gehoord, vul je aan met de kennis die je hebt. En omgekeerd, kinderen die goed zijn in kritisch luisteren, leren daar eveneens veel van. Ze doen nieuwe woorden op, kennis van de wereld en inzicht in taal- en verhaalstructuren.

Luisterproblemen

Er zijn geen studies gevonden over de vraag of het trainen van het auditief geheugen bijdraagt aan een betere luistervaardigheid. Wel is uit onderzoek bekend dat kinderen met ernstige luisterproblemen meestal kampen met een combinatie van problemen. Problemen die zich ook voordoen bij visuele en cognitieve taaltaken, zowel mondeling als schriftelijk. Veel van die problemen zijn dezelfde als die van kinderen met ad(h)d, taalontwikkelingsstoornissen, dyslexie of leerstoornissen.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marianne Boogaard en José van der Hoeven (kennismakelaars Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Dorian de Haan (expert taaleducatie jonge kinderen) geraadpleegd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag