Welk instrument kan doelen van gepersonaliseerd leren naar het model van Kunskapsskolan-onderwijs meten, vooral motivatie en zelfregulering?

formatief-toetsen

Kunskapsskolan-onderwijs komt uit Zweden en gaat uit van het idee dat iedere leerling op een andere manier en in een ander tempo leert. Deze vorm van onderwijs heeft mogelijk een positief effect op motivatie en zelfsturing. Er is een aantal instrumenten beschikbaar voor het meten van motivatie en zelfsturing bij leerlingen in het voortgezet onderwijs. De Nederlandstalige versies van deze instrumenten zijn soms lastig te vinden.

De Kunskapsskolan Education (de kennisschool) is een uit Zweden afkomstige scholengroep. De manier van werken wordt KED genoemd. In Nederland werken dertig scholen voor voortgezet onderwijs met dit concept. Belangrijk kenmerk van het onderwijs is dat dit leerlinggestuurd plaatsvindt, het onderwijs krijgt vorm vanuit leerdoelen van leerlingen. De leerlingen werken met hulp van een coach aan persoonlijke leerdoelen, waarbij rekening wordt gehouden met hun sterke en zwakke kanten. In een persoonlijk logboek worden afspraken en leerdoelen vastgelegd.

Doel van deze vorm van onderwijs is meer ruimte te creëren voor ambities en talenten. Leerlingen leren doelen te stellen en voor zichzelf succesvolle leerstrategieën te ontwikkelen. Zo worden ze beter voorbereid op de toekomst en op een leven lang leren. Leerlingen worden eigenaar van hun eigen leerproces en zelfstandiger en gemotiveerder wanneer ze begrijpen waarom ze iets leren en invloed hebben op de werkwijze.

Motivatie en zelfregulatie

Er zijn geen studies bekend die de hierboven veronderstelde effecten in het Kunstkapssolan-onderwijs daadwerkelijk aantonen. Wel lijkt het aannemelijk dat deze vorm van onderwijs een positieve invloed heeft op motivatie en zelfregulatie.

Om te bevorderen dat jongeren de regie nemen over hun leerproces is het van belang dat de school ruimte geeft aan drie basale menselijke behoeften: gevoelens van verbondenheid, autonomie en competentie. Het Kunskapsskolan-concept voorziet in deze aspecten. Leerlingen ervaren met deze vorm van onderwijs autonomie, omdat zij zelf hun leerdoelen en strategieën kunnen formuleren. Hun gevoel van competentie wordt versterkt door intensieve persoonlijke coaching en een persoonlijke, stapsgewijze afstemming van het curriculum. Het gevoel van verbondenheid wordt versterkt door samenwerking met andere leerlingen, doordat ze deel uitmaken van een groep en door de vertrouwensband met de coach.

Meetinstrumenten

Nederlandstalige instrumenten die meten of leerlingen meer gemotiveerd worden en zich ontwikkelen op zelfregulatie met Kunskapsskolan-onderwijs, zijn niet makkelijk verkrijgbaar. Met de wel beschikbare instrumenten worden vaak meerdere aspecten gemeten. Het is dus handig de voor de school meest relevante aspecten te selecteren. Het gebruik van deze instrumenten veronderstelt wel enige psychometrische expertise. De verzamelde data moeten zorgvuldig en met kennis van zaken worden verzameld, geanalyseerd en geïnterpreteerd.

Met de Intrinsic Motivation Inventory (IMI) van Ryan & Desi kan motivatie worden gemeten. De verkorte Nederlandse versie, waarmee in eerder onderzoek goede ervaringen zijn opgedaan, meet drie aspecten van motivatie: intrinsieke motivatie, competentie en autonomie. Deze vragenlijst bestaat uit 24 vragen voor leerlingen. De vragenlijst kan nog worden aangevuld met het aspect ‘sociale verbondenheid’, zie de Engelstalige website.

Het meest bekende instrument voor het meten van zelfregulatie is de Metacognitive Strategies for Learning Questionnaire (MSLQ). Dit is een zelfrapportage vragenlijst die uit vijftien schalen bestaat: zes voor motivatie en negen voor leerstrategieën. De vijftien schalen van de MSLQ kunnen samen of afzonderlijk worden gebruikt. Een goede beschrijving is te vinden in een artikel van Pintrich & De Groot (1990), helaas alleen Engelstalig.

Een andere mogelijkheid is de Self-regulation of Learning Self-Report Scale (SRL-SRS). Dit instrument bestaat uit vijftig vragen voor leerlingen, die zes factoren meten: plannen, self-monitoring, evaluatie, reflectie, inspanning en self-efficacy. Het instrument is alleen in een Engelstalige versie beschikbaar.

Daarnaast kunnen zelfregulatie en motivatie worden gemeten met de iSelf, een valide en betrouwbaar instrument, ontwikkeld door TNO. Het is een web-based tool waarmee vragenlijsten afgenomen worden op een interactieve manier. Respondenten geven met kaartjes met stellingen aan in hoeverre het genoemde bij hen past (prikken post-it blaadjes op een digitaal prikbord). Dit instrument moet de school dus inkopen bij TNO.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Websites over de Kunskapsskolan:

Websites over gepersonaliseerd leren:

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Irma Heemskerk (Kohnstamm Instituut) en Edith van Eck (kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Cissy Pater, Guuske Ledoux en Joost Meijer van het Kohnstamm Instituut geconsulteerd.

Onderwijssector
vo

Thema
motivatie, zelfregulerend leren

Vraagsteller
vo-instelling - docent