Wat is bekend over condities voor zelfregie van leraren op hun professionele ontwikkeling en welke rol speelt de schoolleider daarin?

 PO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering | Management
Auteursrecht: Huntstock.com
Auteursrecht: Huntstock.com

Een proactieve houding en het nemen van verantwoordelijkheid zijn belangrijke voorwaarden voor de professionele ontwikkeling van leraren. De schoolleider biedt leraren hierbij ondersteuning en neemt barrières weg. Andere factoren die in samenhang bijdragen aan een effectieve professionele ontwikkeling zijn: gezamenlijk leren, tijd nemen voor een duurzaam resultaat, pedagogische kennis combineren met vakkennis die gericht zijn op het verbeteren van leerresultaten bij leerlingen. Dit alles in een positief leerklimaat.

De professionele ontwikkeling van leraren stopt niet bij de afronding van de formele opleiding tot leraar. Leraren worden geacht zich gedurende hun gehele loopbaan te blijven ontwikkelen om de effectiviteit van hun pedagogisch-didactisch handelen op niveau te houden en te vergroten. Die ontwikkeling kan plaatsvinden door formeel leren zoals nascholing, of door informeel leren op school of in leernetwerken. Uiteindelijk zou dit een positief effect moeten hebben op het leerproces van leerlingen en de leerresultaten.

Gezamenlijk leren

Professionele ontwikkeling kan zowel een positief effect hebben op de leraren als op de leerlingen. Voorbeelden voor leraren zijn een toegenomen zelfvertrouwen, enthousiasme voor samenwerking, bereidheid nieuwe dingen te proberen en vertrouwen dat ze een verschil kunnen maken voor leerlingen. Ook bij leerlingen nemen zelfvertrouwen en motivatie toe, en verbeteren de leerresultaten en de organisatie van werk. Deze effecten zijn sterker als er sprake is van gezamenlijk leren van leraren. Deze collegiale samenwerking kan zowel binnen als buiten de eigen school plaatsvinden, maar het eerste is effectiever. Leraren bespreken daarbij lesproblemen en ontwikkelen lesmateriaal of wisselen dit uit. Ondersteuning door een ervaren collega is eveneens een belangrijk element in het professioneel ontwikkelingsproces.

Om langdurige effecten te kunnen realiseren is tijd nodig. Het professionaliseringsprogramma moet voldoende lang duren – veelal meer dan een half jaar – en er is tijd nodig om het geleerde in de lespraktijk toe te passen. Verder is het van groot belang om pedagogische kennis te combineren met vakkennis. Uiteindelijk gaat het om het verbeteren van leerresultaten bij leerlingen. Belangrijk is dat leraren betrokken zijn bij het stellen van individuele doelen en kunnen kiezen uit een ruim aanbod van interventies. Het uitvoeren van experimenten gebeurt in een veilige omgeving en de leraar bepaalt het tempo van zijn ontwikkeling.

Hoewel over zelfregie van leraren (het onderwerp van de huidige vraag) weinig bekend is, wordt het belang van een proactieve bijdrage en het nemen van verantwoordelijkheid veelvuldig benoemd. De schoolleider kan de leraar hierin ondersteunen door het belang en de prioriteit van professionele ontwikkeling blijvend te benadrukken en door voorbeeldgedrag voor zijn eigen ontwikkeling te tonen. Hij is tenslotte verantwoordelijk voor het creëren, bevorderen en onderhouden van een open en positief leerklimaat in de school. Verder kan de schoolleider een visie op professionele ontwikkeling formuleren en zo direct invloed uitoefenen op het ontwerp, de uitvoering en de inhoud daarvan op school. Ook hier komt gezamenlijkheid om de hoek kijken door samen met de leraren en collega schoolleiders de resultaten van de professionele ontwikkeling te evalueren.

Over het stimuleren van zelfregie van leraren bij hun professionele ontwikkeling door schoolleiders is amper onderzoek gedaan. Aannemelijk is dat het voor leraren makkelijker is eigenaarschap te tonen en regie te nemen over hun eigen proces als de schoolleider ondersteuning biedt en barrières wegneemt. Leraren zijn autonome professionals, verantwoordelijk voor hun eigen ontwikkeling en hun eigen regie. De rol van de schoolleider is er vooral een van aanmoedigen, bevorderen en ondersteunen van professionele ontwikkeling, meer dan bewaker of bestuurder van de ontwikkeling. Dat betekent echter niet dat schoolleiders passief aan de zijlijn moeten staan. Daar waar reflectie bij leraren ontstaat en het beeld bij de eigen ontwikkeling wordt gevormd, dienen schoolleiders een actieve rol te vervullen en de ontwikkeling te ondersteunen door invulling te geven aan bovengenoemde kenmerken van effectieve professionele ontwikkeling.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Barbara Janssen (antwoordspecialist) en Niek van den Berg (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - schoolleider

Gerelateerde vragen:

Hoe kunnen docenten het eigenaarschap van leerlingen in het voortgezet onderwijs versterken?
 VO | Motivatie | Zelfregulerend leren
Eigenaarschap van leren is de mate waarin de leerling verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen leerproces. Om het eigenaarschap van leerlingen te versterken kun je onder meer de motivatie, betrokkenheid, zelfsturing en metacognitieve vaardigheden bevorderen. Docenten kunnen daarvoor hun eigen gedragsrepertoire verbreden, bijvoorbeeld door didactische strategieën toe te passen die zijn gericht op het gevoel van autonomie, betrokkenheid en competentie. Ook leerlingen effectieve leerstrategieën aanleren en hen ondersteunende feedback geven, zijn voorbeelden van effectief docentgedrag. Bovendien kunnen docenten de leeromgeving verrijken met bijvoorbeeld goed toegankelijke informatiebronnen, internet en andere (digitale) hulpmiddelen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag