Hoe kan feedback docenten motiveren om te professionaliseren?

 PO | VO | HO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering

Effectieve vormen van feedback zijn doelgericht, concreet en positief geformuleerd. Docenten moeten zich veilig voelen en zien dat de feedback aansluit op hun eigen leervragen en ontwikkelpunten. Verder moet feedback betrouwbaar en overtuigend zijn. Als aan deze voorwaarden is voldaan, kan feedback docenten motiveren tot verdere professionele ontwikkeling.

Feedback is de informatie die iemand krijgt over zijn gedrag, in relatie tot het gewenste gedrag. Daarbij maakt de feedbackgever opvattingen over en kennis van het vertoonde en van het gewenste gedrag duidelijk. Feedback aan docenten betreft hun professioneel handelen. Input voor de feedback kunnen ingevulde observatieformulieren, een ingevuld kijkkader of gefilmde lessituaties zijn. Het doel van feedback aan docenten is bijdragen aan hun professionele ontwikkeling.

‘Dat ging goed’ is niet voldoende

Goede feedback is gestructureerd, gericht op relevant gedrag en gekoppeld aan een doel. Algemene opmerkingen als ‘dat ging goed’ zijn vrij zinloos. Een leerdoel van een docent – dat kan variëren van taakspecifiek tot behorend bij loopbaanplanning – moet eerst worden gespecificeerd op het niveau van acties en handelingen: wat, wanneer, hoe vaak, hoe precies etc. Vervolgens dient de feedback aan te sluiten op dat niveau. Degene die de feedback geeft, is dan ook bij voorkeur een vakspecialist of deskundige. Om te kunnen beoordelen of de docent binnen bijvoorbeeld een geschiedenisles de goede vragen stelt, is kennis van het vak nodig.

Wanneer feedback aansluit op leer- en ontwikkelingsvragen die de docent zelf heeft geformuleerd, zal de impact vanzelfsprekend groot zijn. Door lessen te observeren met passende kijkkaders, kan gericht worden gekeken naar het gedrag van de docent, naar zijn tekortkomingen en naar gedrag dat hij al beheerst. Om de motivatie van de docent te bewaken is het noodzakelijk daar een goed evenwicht in te bewaren. De motivatie kan toenemen als de docent de feedback betrouwbaar acht. Vooral data over leerprocessen en leerlingprestaties, kunnen het gevoel van noodzaak om te professionaliseren bij de docent vergroten.

Veilig leerklimaat

Basis voor een veilig klimaat is feedback die gericht is op leren en professionele ontwikkeling. Feedback op basis van bijvoorbeeld een observatie mag geen basis vormen voor beoordelingsgesprekken. Het helpt als de school feedback geven en ontvangen stimuleert en faciliteert, en dat iedereen – ook leidinggevenden – deelneemt. Feedback heeft pas echt zin als het systematisch en vaker per schooljaar plaatsvindt. Zo ontstaat een leerlijn waarin feedbackmomenten voortbouwen op eerdere feedbackrondes. Dat wordt makkelijker wanneer regelmatig feedback geven onderdeel is van de schoolcultuur.

Om een veilig gevoel te versterken, is het beter om meer positieve dan negatieve feedback te geven. Docenten die – op basis van feedback – reflecteren op hun kernkwaliteiten lijken meer zelfvertrouwen te krijgen en ervaren meer autonomie. Dat verhoogt hun motivatie. Het leren van succeservaringen vergroot niet alleen het zelfvertrouwen en de motivatie, het helpt docenten ook om dergelijke succeservaringen als uitgangspunt te nemen voor bredere implementatie.

Videofeedback

Een veelgebruikte en effectieve methode is videofeedback. De docent kan door video-opnamen terug te kijken zijn handelen verklaren. Hij kan de opnamen gebruiken voor zelfevaluatie of – nog beter – de beelden samen met iemand bekijken. Videofeedback biedt bovendien de gelegenheid om te focussen op non-verbale communicatie. Het is bij uitstek een middel om docenten te helpen achterliggende opvattingen en impliciete aannames bij gedrag en beslissingen over gedrag, bloot te leggen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hanna Westbroek (antwoordspecialist) en Gerda Geerdink (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, VO, HO

Vraagsteller
vo-instelling - rector

Gerelateerde vragen:

Welke invloed heeft een door de schoolleiding ontworpen kijkwijzer op het handelen van leraren?
 VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering
Observatie van lessen aan de hand van kijkwijzers kan waardevolle input leveren voor evaluatiegesprekken met leraren. Het is echter niet vanzelfsprekend dat zij daardoor anders gaan handelen. Leraren professionaliseren als zij zich veilig voelen, zich kunnen vinden in de leervraag en invloed hebben op het proces. Over effecten van zelfgemaakte kijkwijzers zijn geen gegevens bekend.
Lees verder
Wat draagt bij aan non-formeel en informeel leren van docenten in het mbo? Hoe zijn de leeropbrengsten zichtbaar te maken?
 LERARENOPLEIDING | MBO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering
Als een leidinggevende informeel leren ondersteunt en als collega’s elkaar in een veilige omgeving feedback kunnen geven, helpt dat docenten om te leren. Ook de mogelijkheid om aan interne of externe netwerken deel te nemen, en het belonen van informeel leren werken bevorderend. Portfolio’s, beroepsregistraties en certificaten kunnen helpen om de leeropbrengsten zichtbaar te maken.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag