Welke leiderschapspraktijken vergroten de bereidheid van leraren in het voortgezet onderwijs om te veranderen?

 VO | Professionalisering | Management | Motivatie | Vernieuwingsonderwijs

Het realiseren van verbeteringen of veranderingen in schoolorganisaties is complex en vraagt veel van leidinggevenden en onderwijsprofessionals. Welk handelen van schoolleiders precies bijdraagt aan de veranderbereidheid van leraren is niet bekend. Wel is het noodzakelijk om leraren bij verandering en innovatie te betrekken, bij voorkeur onder leiding van een schoolleider die een professionele cultuur stimuleert.

Er is in managementliteratuur veel geschreven over veranderprocessen in organisaties en over de rol van leiders daarin. Over effectief leiderschap voor veranderbereidheid van leraren in het (voortgezet) onderwijs daarentegen is beduidend minder kennis.

Innovatie in het primair onderwijs

Professionalisering van leerkrachten is een van de werkzame principes van innovatie in het primair onderwijs. Dan gaat het vooral om aandacht voor het aansluiten bij bestaande kennis bij leerkrachten en hun mogelijke weerstand tegen verandering. Verder is het belangrijk dat leerkrachten zich bewust worden van hun overtuigingen en dat ze samen keuzes maken. Dat vereist samenwerking in een collegiale sfeer. Ondersteunend daarbij is transformationeel leiderschap, een motiverende en stimulerende vorm van leiding geven.

Leiderschap in schoolorganisaties

Drie kenmerken van leiderschap beïnvloeden het lerend vermogen van een organisatie: transformationeel leiderschap, betrokkenheid van het managementteam en leiderschap van leraren. Transformationeel leiderschap werkt aan de gemeenschappelijke professionele cultuur, die vooral gericht is op ontwikkeling van de capaciteit van de schoolorganisatie om te vernieuwen. Leiderschap van leraren gaat over de mate waarin zij vanuit hun expertise invloed uitoefenen op ontwikkelingen, en daaraan mede leiding geven. De schoolleiding stelt zich open voor de invloed van anderen in de organisatie.

Leraren die leiderschap tonen, helpen een school om tot vernieuwing te komen. Dat is lastig in scholen met een individualistische cultuur waar men hecht aan gelijkheid, volgen van externe normen en controle. De veronderstelling is dat (transformationeel) leiderschap bijdraagt aan het vergroten van eigenaarschap van leraren. En dat vergroot mogelijk de veranderbereidheid.

Leiderschap in andere organisaties

Gewenste veranderingen in organisaties doorvoeren, begint met het creëren of verhogen van urgentie. Als er geen externe urgentie voor verandering is of door de medewerkers wordt gevoeld, kan de leiding een interne urgentie creëren door een gedeelde en heldere visie op te stellen.

Een succesvolle verandering valt of staat met de bereidheid van managers en medewerkers om te veranderen. Om onder meer overtuigingen en ideeën in kaart te brengen die leiden tot gedrag dat in lijn is met de gewenste verandering, kunnen organisaties gebruikmaken van het zogeheten DINAMO-model (Diagnostic Inventory for the Assessment of willingness to change among Managers in Organisations). Het DINAMO-model geeft in die gevallen zicht op de bron van de weerstand. Vervolgens is het zaak de weerstand weg te nemen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ander relevant Kennisrotonde-antwoord:

Condities voor zelfregie van leraren op hun professionele ontwikkeling en de rol van de schoolleider daarin

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marianne van Teunenbroek en Puk Witte (Sardes) en Sandra Beekhoven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - schoolleider

Gerelateerde vragen:

Wat is bekend over condities voor zelfregie van leraren op hun professionele ontwikkeling en welke rol speelt de schoolleider daarin?
 PO | Professionalisering | Management
Een proactieve houding en het nemen van verantwoordelijkheid zijn belangrijke voorwaarden voor de professionele ontwikkeling van leraren. De schoolleider biedt leraren hierbij ondersteuning en neemt barrières weg. Andere factoren die in samenhang bijdragen aan een effectieve professionele ontwikkeling zijn: gezamenlijk leren, tijd nemen voor een duurzaam resultaat, pedagogische kennis combineren met vakkennis die gericht zijn op het verbeteren van leerresultaten bij leerlingen. Dit alles in een positief leerklimaat.
Lees verder
Wat zijn effectieve interventies voor schoolleiders om curriculumontwikkeling te bevorderen?
 PO | VO | Professionalisering | Management | Schoolloopbaan | Vernieuwingsonderwijs | Ook interessant
Schoolleiders kunnen curriculumontwikkeling bevorderen door doelbewust interventies in te zetten. Curriculumontwikkeling is een complex proces dat je kunt zien als een organisatieverandering en als een ontwerpproces. Op beide onderdelen kunnen schoolleiders zorgen voor duurzame ontwikkeling en verankering in de organisatie. Succesfactoren zijn onder andere het stimuleren van een positieve houding ten aanzien van curriculumverandering binnen de school en het vormgeven van een gezamenlijk en geleidelijk proces. De verandering inbedden in het professionele ontwikkelingsprogramma voor alle betrokkenen draagt ook bij aan succes.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag