In hoeverre kan de inzet van tussenuren leerresultaten positief beïnvloeden?

 VO | MBO | Schoolorganisatie | Zelfregulerend leren

Wanneer de school tussenuren of niet-vakgebonden uren inzet om extra onderwijstijd te creëren, is een goede opbouw en structurering van passende leerstof belangrijk. Ook als deze uren benut worden om het zelfgestuurd leren van leerlingen te vergroten, is het aan de school om dit actief te stimuleren, inspireren en faciliteren. Het is niet bekend op welke wijze scholen tussenuren het beste kunnen inzetten voor het bevorderen van leerresultaten.

In het voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs hebben leerlingen en studenten vaak tussenuren. Veel scholen willen die tijd effectief benutten. Er is echter geen onderzoek gevonden wat specifiek ingaat op de inzet van tussenuren voor het bevorderen van leerresultaten. Wel is een en ander bekend over factoren waaraan extra onderwijstijd zou moeten voldoen om effectief te zijn. Verder is er kennis over wat scholen kunnen doen met niet-vakgebonden uren om zelfgestuurd leren te stimuleren.

Onderwijstijd

Het ministerie van OCW definieert onderwijstijd als ‘het hele brede scala van leerlingenactiviteiten onder de pedagogisch-didactische verantwoordelijkheid van daartoe bekwaam (onderwijs)personeel, die deel uitmaken van het door de school geplande en voor de leerlingen verplichte onderwijsprogramma’. Wanneer scholen onderwijstijd uitbreiden, bijvoorbeeld door van tussenuren onderwijsuren te maken, betekent dit niet automatisch dat de leerresultaten stijgen. Daarvoor zullen scholen de extra uren moeten invullen met kwalitatief goed onderwijs. Dat houdt in passende leerstof, en een goede opbouw en structurering daarvan. Verder is het belangrijk dat de extra leertijd gepaard gaat met een opbrengstgerichte en gestructureerde aanpak.

Zelfstandigheid

Veel scholen streven naar vergroting van de zelfstandigheid van hun leerlingen. Het kan dan gaan om zelfstandig werken – de docent bepaalt de inhoud, de leerling voert de taak individueel uit – of zelfstandig samenwerken, dan voeren de leerlingen samen de taak uit. Bij zelfstandig leren bepaalt de leerling de tijd, plaats en duur. En bij zelfverantwoordelijk leren krijgt de leerling de verantwoordelijkheid voor zijn eigen leerproces. Wanneer scholen extra onderwijstijd inzetten om welke vorm van zelfstandigheid van leerlingen dan ook te bevorderen, is het belangrijk dat ze dit actief stimuleren, inspireren en faciliteren.

Zo kent het Daltononderwijs het zogenoemde Dalton-uur, om de zelfstandigheid van leerlingen te bevorderen. Leerlingen krijgen dan diverse taken. Ze plannen de activiteiten zelf, bepalen wanneer ze aan welke taak werken en wanneer ze eventueel de hulp van een docent nodig hebben.

Keuzewerktijd of stempeluren

In de jaren negentig van de vorige eeuw vonden grote vernieuwingen plaats in het voortgezet onderwijs: de basisvorming, de tweede fase en het studiehuis. Vooral de laatste twee vernieuwingen waren gericht op het vergroten van de zelfstandigheid van leerlingen. Uit die tijd stamt de invoering van keuzewerktijd in het rooster, op sommige scholen omgedoopt tot stempeluren. Tijdens deze uren werken leerlingen aan hun huiswerk, soms onder begeleiding van een (vak)docent. Voor ieder volgemaakt uur krijgt de leerling een stempel.

Kleinschalig onderzoek hiernaar laat zien dat scholen er goed aan doen om een koppeling te leggen tussen keuzewerktijd en reguliere lessen. Leraren kunnen de mogelijkheden die reguliere lessen bieden om te differentiëren daarbij benutten. Ze laten leerlingen tijdens de lessen al een deel van de tijd onder begeleiding zelfstandig werken. Wanneer leraren vaklessen en keuzewerktijd-uren op elkaar afstemmen, ontstaat een samenhangende leeromgeving.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Bundeling van antwoorden over zelfsturing

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Lisette Uiterwijk (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO, MBO

Vraagsteller
vo-instelling - afdelingsleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag