Op welke manier is oefenen met toetsen in het basisonderwijs effectief voor een betere beheersing van de lesstof, in plaats van teaching to the test?

 PO | Toetsen & feedback

Een oefentoets als formatieve toets geeft feedback aan de leerling en aan de leerkracht over het leerproces. Deze feedback leidt naar verwachting tot een betere beheersing van de te toetsen lesstof. Daarnaast kunnen oefentoetsen dienen om leerlingen basisvaardigheden voor testafname aan te leren. Ook doen ze dan kennis van het toets- en antwoordformat op. Het uitgebreid oefenen van specifieke toetsinhoud kan er toe leiden dat een toetsscore niet aangeeft waar de leerling echt staat, maar zijn niveau overschat. De score geeft dan niet het vaardigheids- of kennisdomein weer dat de toets beoogt te meten.

Een formatieve toets geeft de leerkracht informatie over het leerproces van leerlingen. Het gaat om vaardigheden en kennis die de leerlingen al bezitten, welke zij zich nog eigen moeten maken, en hoe zij dat het beste kunnen bereiken. De resultaten van de toets maken op klasniveau duidelijk over welke onderwerpen de leerlingen meer instructie nodig hebben. Ook kan een fout antwoord van een leerling aanleiding zijn om met hem of haar in gesprek te gaan over de gevolgde oplossingsstrategie.

Oefentoetsen als formatieve toetsen

Formatieve toetsing lijkt een positief effect te hebben op het leerproces van leerlingen. Het is daarom aannemelijk dat een formatief gebruik van oefentoetsen eveneens de beheersing van de te toetsen lesstof verbetert.

Oefentoetsen kunnen leerlingen ook algemene strategieën voor toetsafname aanleren en hen bekend maken met verschillende type antwoordformats. Leerlingen doen bijvoorbeeld ervaring op met het goed verdelen van de beschikbare tijd of het omgaan met meerkeuzevragen. Deze basisvaardigheden komen de validiteit en eenduidige betekenis van de toetsscores ten goede. Als niet alle leerlingen deze basisvaardigheden bezitten, kunnen verschillen in de toetsscores deels toegeschreven worden aan verschillen in ervaring met het toetsformat, in plaats van de getoetste vaardigheid.

Voorbereiding op toetsen

Een goede toetsvoorbereiding houdt in dat de leerkracht instructie geeft over het brede kennis- of vaardigheidsdomein zoals beschreven in de onderwijsdoelen. De leerkracht legt geen nadruk op specifieke vragen of formats die kenmerkend zijn voor de toets, maar beoogt leerlingen kennis en vaardigheden aan te leren die ze kunnen gebruiken in verschillende contexten. Veelvuldig gebruik van oefentoetsen is alleen verenigbaar met dit zogeheten curriculumonderwijs indien de oefentoetsen representatief zijn voor het brede domein van onderwijsdoelen, en gevarieerd zijn wat betreft toets- en antwoordformat. Een goede toetsvoorbereiding vindt verspreid over het schooljaar plaats, en niet geclusterd in de weken voor de toetsafname.

Onderwijs afgestemd op de toets

Onderwijs afgestemd op de toets (teaching to the test) komt in verschillende vormen en gradaties voor. Onderwijs toespitsen op de toetsonderwerpen kan wenselijk zijn wanneer de toets een afspiegeling vormt van de onderwijsdoelen en het nationale curriculum.

Specifieke vormen kunnen echter negatieve consequenties hebben voor de validiteit van een toetsscore op een gestandaardiseerde toets. Het doel van deze toetsen is om met een beperkt aantal vragen een inschatting te kunnen maken van het niveau van een leerling op een breder kennis- of vaardigheidsdomein. Dat gaat niet lukken wanneer de toetsvoorbereiding bestaat uit items die sterk lijken op of zelfs gelijk zijn aan de toets-items of met het leerlingen eenzijdig laten oefenen met het type antwoordformat van de toets. In die gevallen zullen de scores op de toets het werkelijke niveau van leerlingen overschatten. Oude versies van de toets aanbieden, is eveneens een voorbeeld van onwenselijke toetsvoorbereiding.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Judith Conijn (antwoordspecialist) en Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag