Wat zijn ontwerpcriteria voor effectief educatief beeldmateriaal voor taalzwakke mbo-ers?

 MBO | ICT

Goed leermateriaal ondersteunt het leren en oogt aantrekkelijk. Digitaal leermateriaal spreekt meerdere zintuigen tegelijkertijd aan. Visuele elementen zijn beeld en tekst, auditieve elementen geluid en gesproken tekst. Algemeen geldt dat het directe leereffect op de korte termijn sterker wordt bij het combineren van beeld en gesproken tekst. Er zijn aanwijzingen dat voor leren op de lange termijn de combinatie van beeld met geschreven tekst effectiever is. Specifiek onderzoek over educatief beeldmateriaal voor taalzwakke mbo-ers, ontbreekt.

Een ontwerp voor effectief en aansprekend digitaal materiaal maakt gebruik van verschillende digitale mediaprincipes. Dat zijn kleur, lay-out, typografie, samenhangend design, illustraties en video.

Het gebruik van kleuren, lay-out en typografie

Kleuren en kleurencombinaties beïnvloeden de stemming van de kijker. Over het algemeen vinden kijkers neutrale en zachte kleuren aantrekkelijker. Ze associëren die met professionaliteit. Harde of scherp contrasterende kleuren ervaren kijkers als storender.

De lay-out richt de aandacht van de kijker en structureert de informatie. Een symmetrische lay-out is het effectiefst. De tekst is bondig en duidelijk gestructureerd. Er is een indeling in paragrafen en alinea’s, met één onderwerp per alinea. Zinnen zijn kort, helder en met actief taalgebruik; ingewikkelde constructies komen niet voor.

Typografie beïnvloedt de leesbaarheid. Voorbeelden van duidelijke lettertypes, speciaal ontworpen voor het scherm, zijn Verdana, Tahoma, Trebuchet MS en Georgia. Ook Arial, Book Antiqua, Courier New, Times New Roman zijn makkelijk leesbaar. Het gebruik van meer dan drie lettertypes op één scherm wordt afgeraden, evenals overmatig gebruik van vet, cursief en onderstrepingen.

Het gebruik van samenhangend design, illustraties en video

Het vierde digitale mediaprincipe betreft een samenhangend design, bekend onder de naam CRAP-principes. Die letters staan voor de Engelse termen contrast, repetition, alignment en proximity.

Door het aanbrengen van contrast wordt een bepaald element uitgelicht en krijgt daardoor meer aandacht. Herhaling houdt in dat een visueel element (zoals een kleur, lettertype, beeld of teken) meermalen terugkomt. Die herhaling creëert eenheid, consistentie en coherentie. Gecombineerd vormen contrast en herhaling een sterk duo om aandacht te trekken.

De plaatsing van visuele elementen (alignment) in een rechte lijn onder of naast elkaar zorgt er voor dat elementen een geheel vormen. Nabijheid (proximity) gaat over het, ook visueel, groeperen van elementen die inhoudelijk samenhangen.

Een goede illustratie is aantrekkelijk, heeft toegevoegde waarde, helpt het begrip en bevat een boodschap. Er is een duidelijke link met de tekst. Kenmerken van aansprekende beelden zijn herkenbaarheid, verrassing, concretisering en onderscheidend vermogen.

Ontwerpprincipes voor het maken van video bieden praktische handvatten, zoals het advies een statief te gebruiken voor een stabiel beeld, en filmpjes alleen in landscape te maken.

Combineren van digitaal beeldmateriaal en tekst

Digitaal leermateriaal bestaat vaak uit een combinatie van afbeeldingen, geschreven tekst en geluid. Een student kan daarmee op verschillende manieren informatie verwerven; vervolgens verwerken de hersenen die informatie. Naar dit proces is veel onderzoek gedaan, maar niet bij taalzwakke mbo-studenten.

Taal wordt op een andere manier gecodeerd dan beelden. Dat betekent dat een combinatie van tekst met beeld een dubbele codering oplevert. Als gevolg van die dubbele verwerking, slaat het brein de informatie beter op. Het leereffect is groter dan wanneer je alleen een tekst of alleen een beeld presenteert. Vooral de combinatie van beeld en gesproken tekst lijkt voor leren effectief. Maar, bij digitaal leermateriaal dat meerdere schermen beslaat, wordt het effect van deze combinatie kleiner wanneer het tempo van aanbieden daalt. Als de student zelf het tempo kan bepalen, werkt geschreven tekst beter dan gesproken tekst. Daarnaast onthouden lerenden een geschreven tekst met plaatjes op de lange termijn het beste.

De combinatie geschreven tekst en gesproken tekst belemmert het leren. Je spreekt hetzelfde systeem gelijktijdig via twee kanalen aan, met als gevolg dubbele belasting.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Georgia Vasilaras (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - adviseur of beleidsmedewerker

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag