Is het waar dat fixatie disparatie leesproblemen veroorzaakt en dat visuele training de leesproblemen kan verhelpen?

 PO | (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Taal

Afwijkende fixatie disparatie en afwijkende oogsprongen kunnen samenhangen met dyslexie, maar het is niet zeker dat deze afwijkingen dyslexie veroorzaken. Verschillen in oogbewegingen en fixatie disparatie bij leerlingen met dyslexie lijken eerder een gevolg te zijn van verwerkingsproblemen van geschreven tekst. Er is weinig overtuigend bewijs gevonden voor de effectiviteit van behandelingen om deze afwijkingen bij leerlingen met leesproblemen of dyslexie te verhelpen.

Zien doen we met twee ogen tegelijk. Door middel van oogsprongen bewegen onze ogen van het ene naar het andere fixatiepunt. Het beeld dat door het ene oog binnenkomt is niet hetzelfde als dat wat door het andere oog binnenkomt. De afwijking tussen deze twee beelden heet fixatie disparatie. Onze hersenen corrigeren hiervoor, zodat de beelden gekoppeld worden en we ze ervaren als één beeld. Deze correctie is onderdeel van de samenwerking tussen onze ogen. De ontwikkeling van die samenwerking verloopt snel tijdens de eerste levensjaren, en is afgerond rond de leeftijd van tien jaar. Wanneer het leesonderwijs begint, is de samenwerking tussen de ogen dus nog in ontwikkeling.

Relatie tussen fixatie disparatie en lezen

Bij lezen fixeren de ogen op de letters. Het komt daarbij regelmatig voor dat beide ogen niet gefixeerd zijn op dezelfde letter. De afstand tussen de beelden die in beide ogen binnenkomen kan een à twee letters of meer afwijken, zonder dat dit problematisch is voor het leesproces. Het is dus niet nodig dat de beelden die via beide ogen binnenkomen perfect aansluiten. Hoe groter de afstand tussen de twee beelden, des te groter de fixatie disparatie en des te meer de hersenen hiervoor moeten corrigeren. In hoeverre een afwijkende fixatie disparatie problematisch is, is afhankelijk van de symptomen die mensen ervaren.

Relatie tussen fixatie disparatie, oogsprongen en dyslexie

In sommige visuele behandelingen van leesproblemen en dyslexie worden oogbewegingen en oogsprongen bij fixatie disparatie getraind. Er zijn namelijk aanwijzingen voor een relatie daartussen. Voor een oorzakelijk verband tussen afwijkende fixatie disparatie, oogsprongen en leesproblemen of dyslexie is echter weinig bewijs.

Behandeling van dyslexie gericht op visuele problemen

Ondanks onvoldoende bewijs voor een oorzakelijk verband, bestaan er verschillende behandelingen die gericht zijn op het verhelpen van afwijkende oogbewegingen of oogsprongen en afwijkende fixatie disparatie bij leesproblemen en dyslexie. Voorbeelden hiervan zijn het gebruik van een prismabril of een bril met gekleurde glazen. Ook hier bestaat onvoldoende bewijs dat het gebruik van gekleurde lenzen of gekleurde glazen leesproblemen kan verhelpen. Het gebruik van prismabrillen voor het verbeteren van de leesvaardigheid is eveneens onbewezen.

Naast hulpmiddelen zijn er oefeningen en programma’s waarmee leerlingen oogbewegingen kunnen trainen, met als doel het verbeteren van de samenwerking tussen de ogen en het verkleinen van fixatie disparatie. De effectiviteit van deze trainingen voor het verbeteren van de leesprestatie is evenmin aangetoond. Leerlingen met leesproblemen gaan na een training van de oogbewegingen even veel vooruit als leerlingen die de training niet volgen. De effectiefste behandelingen van leesproblemen richten zich – met expliciete en systematische instructie – op fonologisch bewustzijn, letterkennis en de generalisatie van deze aspecten naar het lezen zelf.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Informatie over dyslexie en verklaringen voor dyslexie: Protocol Dyslexie Voortgezet Onderwijs.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Christel Dood, Evelien Krikhaar en Annelies van der Lee (antwoordspecialisten) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO, (V)SO

Vraagsteller
po-instelling - IB'er

Gerelateerde vragen:

Welke soort buitenschoolse behandelingen voor dyslexie zijn effectief? En kunnen ze ook op school worden ingezet?
 PO | VO | (V)SO | Taal
De behandeleffecten voor dyslexie blijken het grootst op spellingvaardigheid en minder op lezen. Trainingen in technisch lezen en spellen hebben meer effect dan andere soorten trainingen, bijvoorbeeld gericht op vloeiend lezen of begrijpend lezen. Eén-op-één begeleiding heeft een even groot effect op de leesvaardigheid als instructie in een kleine groep. Mits een ervaren leerkracht of een goed getrainde onderwijsassistent of vrijwilliger die groep begeleidt. Spelling oefenen met de computer is de meest effectieve manier om de spelling van spellingzwakke leerlingen te verbeteren. Maar alleen als het programma adaptief is en directe feedback geeft.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag