Wat zijn oorzaken van voortijdige uitval van leerlingen in het voortgezet onderwijs? Welke interventies gaan deze uitval tegen?

 VO | Schoolloopbaan

Regelmatig schoolverzuim verhoogt het risico op voortijdig schoolverlaten. Verzuim en uitval van leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben vooral schoolgerelateerde oorzaken, zoals het schoolklimaat en de kwaliteit van het onderwijs en de begeleidingsstructuur. Ook gezondheidsproblemen bij leerlingen leiden vaak tot verzuim of uitval. Scholen kunnen leerlingen aan zich binden door te investeren in een positief leerklimaat en een goede zorgstructuur. Van belang is om daar het netwerk van de leerling bij te betrekken.

Spijbelaars in de leerplichtige leeftijd (5 tot 16 jaar) vallen driemaal vaker uit dan niet-spijbelaars. Jongeren tussen zestien en achttien jaar zijn kwalificatie plichtig. Wanneer een jongere het onderwijs verlaat zonder startkwalificatie – dat wil zeggen zonder mbo niveau 2-, havo- of vwo-diploma – is er sprake van voortijdig schoolverlaten.

Oorzaken en risicofactoren

Redenen voor uitval onder leerlingen in het voortgezet onderwijs en het mbo zijn voor bijna de helft toe te schrijven aan de school. Het betreft dan het schoolklimaat, de ondersteuningsstructuur en de onderwijskwaliteit. Geestelijke en fysieke gezondheidsproblemen bij leerlingen nemen een kwart van de uitvaloorzaken voor hun rekening. Andere oorzaken hebben te maken met de omgeving van de leerling en het onderwijssysteem.

Risicofactoren waar de school invloed op heeft, zijn onder meer motivatie, inzet, vertrouwen in een succesvolle schoolloopbaan, een toekomstperspectief en sociale vaardigheden. Motivatie is in dat rijtje het sleutelbegrip bij het voorkomen van verzuim en uitval.

Motivatie bevorderende factoren

In de lessen

Spreek hoge verwachtingen uit en handel ernaar. Maak duidelijk welke kennis of vaardigheden een leerling leert en hoe opdrachten daaraan bijdragen. Geef de leerling direct na een prestatie positieve feedback, gericht op de inhoud en op versterking van gewenst gedrag.

In het aanbod

Doe in opdrachten en toetsen een beroep op hogere denkvaardigheden, zoals evalueren, analyseren en creëren. Bied uitdagende lesstof aan op een hoog maar haalbaar niveau, dat aansluit bij de interesses van leerlingen. Geef leerlingen zo veel mogelijk regie over hun eigen leerproces.

Aanpakken van verzuim en uitval

Interventies op schoolniveau

Om verzuim en voortijdig schoolverlaten tegen te gaan is een integrale aanpak nodig. Die begint met een goede registratie van verzuim, zodat knelpunten zichtbaar worden. De school voert een consequent verzuimbeleid uit. Korte lijnen binnen het netwerk dat verzuim aanpakt, helpen hierbij. Mentoring en coaching, studieloopbaanbegeleiding en loopbaanoriëntatie, zorg- en adviesteams zorgen voor een daling van uitval.

Intensieve coaching biedt leerlingen onder meer ondersteuning bij persoonlijke problematiek. Coaches leggen huis- en stagebezoeken af, en stellen maatwerk-studiekeuzetrajecten op in geval van dreigende uitval. Dergelijke coaching is effectief. Er is minder studie-uitval en er zijn meer leerlingen die doorstromen naar een andere opleiding.

Interventies op leerlingniveau

Voor jongeren (17 tot 25 jaar) die door een psychische beperking belemmering ondervinden bij het studeren, is er het programma Begeleid Leren. De ondersteuning op maat die het programma biedt, bestaat uit vijf fases: verkennen, kiezen, verkrijgen, behouden en verlaten. Het doel is jongeren met succes en tevredenheid een reguliere opleiding van hun eigen voorkeur te laten volgen, met zo min mogelijk professionele hulp. Voorwaarde voor succes is dat de jongere zelf een opleidingswens heeft.

Het voortgezet onderwijs kent M@zl, dat staat voor Medische advisering ziekgemelde leerling. De school voert deze effectief gebleken interventie uit in samenwerking met ggz-instellingen en de gemeente. Wanneer er sprake is van zorgwekkend ziekteverzuim, dan bespreekt de school dat met de leerling en diens ouders. Ze kijken samen naar hoe de school de leerling kan ondersteunen in het wegwerken van een leerachterstand. Mochten er redenen voor de ziekmelding zijn die buiten de M@zl-aanpak vallen, dan verwijst de school de leerling door.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Georgia Vasilaras (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag