Hoe kan taalonderwijs in groep 2 ervoor zorgen dat kinderen goed voorbereid instromen in groep 3?

 PO | Taal | Vakken | Ook interessant

Mondeling taalgebruik vormt de basis voor verdere (taal)ontwikkeling. Leerkrachten kunnen de ontwikkeling van taalgebruik bevorderen door kinderen actief mee te laten doen aan allerlei relevante gesprekken binnen voor hen betekenisvolle activiteiten. Dit vraagt organisatorische, communicatieve en observerende vaardigheden van leerkrachten. Zij kunnen bijvoorbeeld (spel)activiteiten inbedden in thema’s en kinderen stimuleren deel te nemen aan gesprekken.

Mondelinge taalvaardigheid vormt niet alleen de basis voor taalontwikkeling, maar ook voor andere taalinhouden als ontluikende- en beginnende geletterdheid en taalbeschouwing (www.slo.nl/hetjongekind). Leerkrachten kunnen de mondelinge taalvaardigheid van kinderen het best stimuleren in voor hen betekenisvolle activiteiten. Een rijke taalomgeving is vooral effectief (voor woordenschat) als activiteiten een bijdrage leveren aan een thema in de klas. Kinderen gebruiken op zo’n moment taal en woorden actiever, vaker en gevarieerder dan wanneer deze activiteiten op zichzelf staan.

Leerkrachten kunnen de mondelinge taalvaardigheid ook stimuleren met spelactiviteiten. Spel biedt niet alleen kansen voor de ontwikkeling van mondelinge taalvaardigheid maar ook voor de ontwikkeling van de ontluikende – en beginnende geletterdheid. Door bijvoorbeeld een spel waarin afspraken gemaakt of plannen genoteerd moeten worden, krijgen en houden kinderen plezier en interesse in lezen en schrijven.

Gesprekken met de leerkracht

De interacties tussen leerkracht en kind zijn bepalend voor ontwikkelingskansen. Een dialogisch gesprek tussen leerkracht en leerlingen waaraan leerlingen actief, kritisch en constructief deelnemen, bevordert de ontwikkeling van taalvaardigheid.

Leerkrachten kunnen (jonge) leerlingen stimuleren mee te doen aan een gesprek, door onder andere informatiezoekende vragen (vragen waarop de vragensteller het antwoord ook niet weet) te stellen. Maar ook door stiltes te laten vallen, ophelderingsvragen te stellen, stelling te nemen, samen te vatten, en door de bijdragen van leerlingen niet steeds te evalueren. Kinderen zullen vaker bijdragen aan gesprekken waarin de leerkracht minder sturend is.

Kinderen onderling in gesprek

Leerkrachten kunnen kinderen ook actief laten deelnemen aan leerzame gesprekken door hen onderling te laten samen werken. Zulk overleg biedt zelfs meer voordelen voor de mondelinge taalvaardigheidsontwikkeling dan gesprekken met de leerkracht. De gespreksbeurten duren langer, kinderen nemen meer initiatieven en realiseren complexere handelingen, zoals bijvoorbeeld samenvatten en concluderen. Terwijl ze in gesprekken met leerkrachten vooral responsief zijn. Kleuters blijken in die onderlinge gesprekken ook langdurig, complex en vanuit het perspectief van een ander te kunnen argumenteren. Bovendien zijn ze goed in staat het onderwerp vast te houden.

Door teksten onderwerp van gesprek te maken, kunnen leerkrachten ook andere taalinhouden en ontwikkelingsgebieden stimuleren. Denk daarbij aan ontluikende geletterdheid, taalbeschouwing en mathematische ontwikkeling, waar het redeneren en probleemoplossen ook centraal staat.

Taalgebruik in kaart brengen

Om de taalontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren ter voorbereiding op groep 3, is het belangrijk dat leerkrachten het taalgebruik van kinderen in verschillende activiteiten systematisch volgen. Door allereerst na te gaan of de activiteiten wel leiden tot bepaald taalgebruik van kinderen. Op basis van zo’n analyse kunnen leerkrachten activiteiten eventueel bijstellen zodat deze stimulerender zijn voor kinderen. Bovendien kunnen ze zo de taalvaardigheidsontwikkeling van kinderen in kaart brengen. Diverse observatie-instrumenten zijn ontwikkeld om met name enkelvoudige taalacties van kinderen in kaart te brengen (bijvoorbeeld Mondeling op maat). Er is echter juist veel voor te zeggen om vooral de complexe taalacties van kinderen te volgen. Een aantal van dat soort observatie-instrumenten zijn reeds beschikbaar en worden momenteel doorontwikkeld.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Frans Hiddink (antwoordspecialist) en Sandra Beekhoven (Kennismakelaar Kennisrotonde). Zij hebben hiertoe Jan Berenst (NHL-Stenden Hogeschool), Annerieke Boland (I-Pabo) en Sieneke Goorhuis-Brouwer (NHL-Stenden Hogeschool) geconsulteerd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling leraar en VVE coördinator

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag