Maken leerlingen vaker en beter hun huiswerk, als zij dit plannen in een eigen agenda of huiswerkplanner?

 VO | ICT | Zelfregulerend leren
Shutterstock: wavebreakmedia

Het idee is dat leerlingen met een eigen agenda of huiswerkplanner de kwaliteit en kwantiteit van het gemaakte huiswerk verbeteren. Zo zouden zij planningsvaardigheden en andere executieve functies (‘leren leren’) kunnen ontwikkelen. Dit is echter wel afhankelijk van een aantal factoren. De aard van de agenda/huiswerkplanner speelt een rol, net als de vaardigheden in zelfstandig leren van de leerling. Ook het doel waarmee en wijze waarop de agenda/huiswerkplanner wordt ingezet, zijn van invloed.

Er zijn verschillende agenda’s en huiswerkplanners. De papieren (school)agenda, waarin de leerlingen zelf hun huiswerk noteren. Daarnaast is er de elektronische agenda, die de docent invult. En er zijn huiswerkplanners, papieren (week- of dag)overzichten met eventueel tips en aandachtspunten, waarop leerlingen het huiswerk kunnen inplannen en noteren.

Er zijn geen onderzoeken waarin is nagegaan of leerlingen beter en vaker hun huiswerk maken, als zij hun huiswerk plannen in een eigen agenda of huiswerkplanner. Wel is er veel bekend over de vaardigheden die belangrijk zijn bij huiswerk maken en over de begeleiding van de leerlingen.

Motivatie

Veel leerlingen maken hun huiswerk vanuit extrinsieke motieven, zoals een beloning met een goed cijfer. Leerlingen, die vanuit intrinsieke motivatie hun huiswerk maken (omdat ze het zelf willen), zijn echter minder afgeleid bij het leren en plannen studieactiviteiten beter in. Ook tonen zij meer doorzettingsvermogen en behalen zij betere prestaties.

Deze intrinsieke motivatie is groter als aan drie belangrijke voorwaarden is voldaan:

Autonomie – leerlingen voelen zich autonomer als zij bijvoorbeeld zelf mogen bepalen wanneer zij welk huiswerk maken, als zij het huiswerk noteren in de agenda en zelf hun planning maken.
Relatie – het is belangrijk dat leerlingen zich in hun huiswerk gesteund voelen door hun leraren. Competentie – leerlingen moeten het gevoel hebben dat zij deze taak zelfstandig kunnen plannen en uitvoeren. Daarbij hebben ze nog wel ondersteuning nodig. Het zelfstandig inplannen van huiswerk doet een sterk beroep op de zogenoemde executieve functies van de leerlingen. Dat geldt zeker ook voor het maken van huiswerk. Bij leerlingen zie je nogal eens dat ze moeite hebben met het plannen van hun huiswerk, maar ook dat het feitelijk uitvoeren (maken van huiswerk) niet goed lukt.

Executieve functies

Executieve functies zijn mentale processen die nodig zijn om het huiswerk goed en ‘op tijd’ te maken. Bijvoorbeeld beginnen aan een taak, deze plannen, aandacht vasthouden en motivatie, zelfregulatie en tijdsmanagement, doelgerichtheid, planmatig handelen, flexibiliteit, monitoring. De meeste tieners zijn nog niet vaardig genoeg om al deze executieve functies zelf uit te voeren. Zij hebben daarom nog steun, inspiratie en structuur nodig, en hulp bij het ‘leren leren’.

Bij het zelfstandig leren maken van huiswerk, krijgen leerlingen in het begin nog (veel) ondersteuning van leraren. In de loop van de tijd gaan de leerlingen het huiswerk steeds zelfstandiger doen. Daarmee verschuift de steun van de leraar van sterk externe sturing naar sterk interne sturing. De sturing geleidelijk (en op maat) verleggen naar meer interne sturing bevordert het zelfstandig maken/leren van huiswerk.

Beter en vaker huiswerk maken

Of leerlingen met een agenda of huiswerkplanner beter en vaker hun huiswerk maken hangt van drie dingen af:

  1. De aard van de agenda of huiswerkplanner. Bij het gebruik van sommige agenda’s of planners maakt de leraar als het ware de planning van kortere taken. Dan is er sprake van sterke externe sturing. In de eigen schoolagenda en op sommige huiswerkplanners daarentegen vullen leerlingen zelf hun huiswerk in of werken zij een eigen werkplanning uit.
  2. De vaardigheden van de leerlingen in het zelfstandig plannen en uitvoeren van hun huiswerk.
  3. Het doel waarmee en wijze waarop leraren de agenda’s of huiswerkplanners inzetten. Is het doel structuur bieden en aangeven wat leerlingen precies wanneer moeten doen? Dan gaat het om de didactische functie van het huiswerk. Of gaat het ook om de pedagogische functie van het huiswerk: bevorderen dat leerlingen steeds zelfstandiger hun huiswerk kunnen plannen, uitvoeren en bewaken.

In het laatste geval is het van belang dat leerlingen deze vaardigheden en executieve functies kunnen verwerven, trainen en (stapsgewijs) kunnen oefenen, eventueel met een eigen agenda of huiswerkplanner.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Gerelateerd antwoord van de Kennisrotonde:

Wat is het effect van huiswerk op het leerrendement en de schoolprestaties van de leerling?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Femke Keeren, Pascaline Kruijer, Sander van Perlo, Latifa Zakri (allen masterstudenten van de Vrije Universiteit Amsterdam) en Christa Teurlings (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - onderzoekscoördinator

Gerelateerde vragen:

Wat is het effect van huiswerk op het leerrendement en de schoolprestaties van de leerling?
 PO | VO | Schoolorganisatie
Huiswerk maken zorgt ervoor dat leerlingen in het voortgezet onderwijs betere cijfers halen. Hoe meer tijd leerlingen besteden aan huiswerk, des te hoger de leerprestaties. Oudere leerlingen profiteren meer van het maken van huiswerk dan jongere leerlingen. Daarnaast beïnvloedt de feedback van de docent op het huiswerk ook het effect van huiswerk op de leerprestaties.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag