Hoe kunnen leerlingen de regie over hun eigen leerproces voeren, zodat hun leerprestaties omhoog gaan?

 VO | Zelfregulerend leren

Er zijn sterke aanwijzingen dat leerlingen betere leerprestaties kunnen behalen, als zij zelf goed de regie kunnen voeren over hun eigen leerproces. Daarvoor moeten ze bewust verschillende leerstrategieën combineren, zoals relateren, analyseren, structureren, oriënteren, plannen en evalueren. Het leren gebruiken van deze strategieën vraagt ondersteuning van docenten, bijvoorbeeld door na modelleren (voordoen of laten zien) gerichte te vragen te blijven stellen.

Het vraagt veel van leerlingen om de regie over hun eigen leerproces te voeren. De strategieën die leerlingen daarvoor nodig hebben, ontwikkelen ze niet vanzelf. Welke leerstrategieën effectief zijn en wat daarover bekend is in Nederland en Vlaanderen is onderzocht in de reviewstudie Zelfgestuurd leren in de onderwijspraktijk. De onderzoekers gaan uit van de volgende definitie ‘zelfgestuurd leren’: de leerling neemt zelfstandig en met zin voor verantwoordelijkheid de sturing voor de eigen leerprocessen in handen. Dit gaat dus verder dan zelfstandig leren.

Welke strategieën hebben leerlingen nodig?

Drie aspecten zijn van belang voor zelfgestuurd leren: cognitie, metacognitie en motivatie of affectie. Cognitieve leerstrategieën stellen de leerling in staat om informatie te onthouden en om nieuwe informatie bij bestaande kennis in het geheugen te integreren. Metacognitieve strategieën zijn nodig om het leren te reguleren. Leerlingen moeten een taak kunnen plannen, de voortgang bewaken en kunnen evalueren. Leerlingen hebben motivationele of affectieve strategieën nodig om gemotiveerd te leren en voor hun doorzettingsvermogen.

Combineren

De volgende strategieën zijn het meest effectief:

  • relateren: verbanden leggen, analogieën bedenken
  • analyseren: lesstof opsplitsen in onderdelen, onderzoeken
  • structureren: samenbrengen, schematiseren, ordenen
  • oriënteren: je leerproces voorbereiden
  • plannen: je leerproces ontwerpen en voorspellen
  • evalueren: je leerproces beoordelen (in licht van het plan en doel)

Als leerlingen deze strategieën op een inhoudelijk zinvolle combineren, is het effect ervan groter. De leerling begint een rekenles met plannen (wat ga ik doen, hoeveel tijd heb ik nodig). Daarna gebruikt de leerling tijdens diezelfde les de strategie analyseren om de sommen op te lossen. Tot slot evalueert de leerling hoe hij de les heeft gedaan: heb ik de sommen goed opgelost? Wat zou ik een volgende keer nog beter kunnen doen?

Vooral plannen en voorspellen blijken belangrijke strategieën te zijn. Het heeft een positief effect op de leerresultaten wanneer leerlingen goed nadenken voordat ze aan een taak beginnen, of wanneer ze een plan van aanpak maken. Ook kennis over leerstrategieën is belangrijk. Als leerlingen weten waarom en hoe deze strategieën werken, kunnen ze taken beter uitvoeren. Ze snappen beter hoe ze hun werk moeten aanpakken en waarom ze dingen doen.

Leerlingen laten zien waarom taken belangrijk zijn

Over motivationele en affectieve strategieën is in Nederland nog weinig bekend. Wel blijkt uit internationaal onderzoek dat het helpt als leerlingen inzien waarom taken belangrijk zijn. Wanneer leerlingen taken op waarde schatten, bijvoorbeeld als deze geplaatst zijn in een authentieke context, ronden ze de taken vaker met succes af.

Leerlingen zelfregulatievaardigheden aanleren kan door de vaardigheden voor te doen of te laten zien met behulp van video’s, aangevuld met verdere begeleiding zoals ondersteunende vragen stellen. Hiernaast is ook de verdere leeromgeving een belangrijke factor voor de ontwikkeling van zelfregulatievaardigheden van lerenden, bijvoorbeeld authenticiteit en personalisering zijn belangrijk.

Meer weten

Lees hier het volledige rapport geschreven naar aanleiding van de vraag, inclusief geraadpleegde bronnen en tips voor leraren om leerlingen in hun leerstrategieën te ondersteunen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sanne Kruijer en Hanneke de Weger. Zij hebben hiervoor hoogleraar Onderwijswetenschappen Liesbeth Kester geraadpleegd.

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
leerlabs - projectmedewerker namens groep vo-scholen

Gerelateerde vragen:

Dragen e-portfolio’s in het basisonderwijs bij aan meer leerwinst, metacognitie en zelfsturing?
 PO | 21e-eeuwse vaardigheden | ICT | Zelfregulerend leren
Het gebruik van e-portfolio’s levert een bijdrage aan schrijfvaardigheden, aan zelfregulatie vaardigheden, feedbackvaardigheden en self-efficacy (vertrouwen in eigen kunnen) van leerlingen. Dat blijkt uit een beperkt aantal studies. Er zijn geen effecten op de leerprestaties gevonden.
Lees verder
Wat is er bekend over de effecten van formatief evalueren bij leerlingen en bij docenten?
 VO | Differentiatie | Toetsen & feedback | Zelfregulerend leren
Formatieve evaluatie kan bijdragen aan betere leerprestaties, hogere motivatie en meer eigenaarschap van leerlingen. Cruciale elementen hierbij zijn de focus op groei en ontwikkeling, het zinvol inzetten van diverse vormen van toetsing op meerdere momenten tijdens het leerproces, en het geven en krijgen van feedback. Docenten dienen de leerdoelen helder voor ogen te hebben, evenals een beeld van waar de leerlingen staan. Vervolgens moeten ze gerichte instructie en feedback kunnen geven om nog niet behaalde leerdoelen te bereiken.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag