Wat is de relatie tussen de ontwikkeling van leesvaardigheid in het Engels als vreemde taal en dyslexie in de basisschoolleeftijd?

 PO | Taal | Vakken

Dyslexie verwijst naar een stoornis in het (leren) lezen en/of spellen, die ook invloed heeft op het leren lezen van Engels als vreemde taal. Met name het niet transparante taalklanksysteem in het Engels belemmert het leren lezen in deze taal. Mondelinge taalvaardigheden en andere specifieke vaardigheden (zoals leesstrategieën) geleerd in de moedertaal kunnen helpen de vreemde taal te leren (lezen). Ook blootstelling aan de vreemde taal en het ontwikkelen van compensatievaardigheden kunnen helpen.

Dyslexie verwijst naar een specifieke stoornis in het (leren) lezen en/of spellen. Een van de oorzaken van dyslexie zou een probleem in de fonologische taalverwerking zijn. Mensen met dyslexie hebben een verminderd fonologisch bewustzijn. Zij hebben moeite met het verdelen van een woord in klanken (fonemen). Het is voor hen lastig het verschil te zien en aan te geven in woorden die slechts in één klank verschillen. En ze hebben moeite om een koppeling te maken tussen de gesproken klank en de letter(s) op schrift (grafemen).

Fonologie en transparantie

In een vergelijking tussen 15-jarige zwakke en gemiddelde lezers in de moedertaal en in het Engels als vreemde taal, bleken er verschillen te zijn tussen zwakke en gemiddelde lezers in de fonologische processen in beide talen. Zwakke lezers presteerden minder goed.
Bij de fonologische processen of verwerking speelt transparantie een rol. Hoe transparanter de te leren taal des te sneller de fonologische verwerking van die taal. Het Nederlands wordt aangemerkt als een transparante taal, het Engels als een niet-transparante taal. Dit betekent dat de overeenkomst tussen fonemen en grafemen in het Engels kleiner is dan in het Nederlands. Zo kent het Engels 44 fonemen en 561 manieren om deze klanken op te schrijven. Bovendien wijkt de lees- en spellingkennis in het Nederlands af van het taalklanksysteem in het Engels.
De snelheid van het succesvol lezen van woorden in een vreemde taal door volwassenen met dyslexie is afhankelijk van de spellingskenmerken van de moeder- en van de vreemde taal Ook volwassenen met dyslexie hebben nog steeds moeite met snel succesvol lezen. Dat betekent dat in de vreemde taal het probleem van accuraat en vlot leren lezen en/of spellen op woordniveau blijft bestaan.

Leesvaardigheid

Bij het leren lezen van een vreemde taal zijn er daarnaast verschillen tussen leerders met dyslexie die worden toegeschreven aan spellingvaardigheden en compensatiemogelijkheden. Dat betekent dat lezen leren voor de ene dyslectische lezer makkelijker is dan voor de andere lezer.
Als het leren van de vreemde taal later van start gaat, en dus niet simultaan met de verwerving van de eerste taal verloopt, kunnen vaardigheden uit de moedertaal de basis vormen voor het leren van de tweede taal. Leerlingen blijken vaardigheden verworven in de moedertaal (Nederlands) bij lezen, zoals leesstrategieën, bij het lezen in de vreemde taal (Engels) daadwerkelijk te gebruiken.
Een hoger niveau van de mondelinge vaardigheid in het Engels als vreemde taal, waaronder de woordenschat en kennis van de grammatica, is cruciaal voor de leesvaardigheid in het Engels. En leerlingen met dyslexie presteren beter bij mondelinge taalvaardigheid dan bij schriftelijke taalvaardigheid. Mogelijk geeft kennis van gesproken taal leerlingen de gelegenheid de technische problemen te compenseren. Voor leerlingen met dyslexie lijkt het dan ook aan te bevelen de mondelinge taalvaardigheid als uitgangspunt voor het vreemde talenonderwijs te nemen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar) in samenwerking met Kyra Willemsen (antwoordspecialist).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - mentor

Gerelateerde vragen:

Welke computerprogramma’s zijn effectief voor jonge kinderen met lees- en spellingproblemen?
 PO | ICT | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken
Voor het ondersteunen van kinderen met dyslexie zijn diverse computerprogramma’s beschikbaar. De website van het steunpunt dyslexie geeft hiervan een overzicht. Hoewel de meeste van deze programma’s niet op effectiviteit zijn onderzocht, zijn er wel richtlijnen te formuleren voor het werken met digitale spellingprogramma’s, op basis van empirisch onderzoek. Spellingprogramma’s kunnen van grote waarde zijn bij het automatiseren door middel van oefening. Recente programma’s werken volgens de principes van effectief oefenen. Deze programma’s geven feedback en zorgen voor een adaptief aanbod van leerinhouden. Daarbij blijft het de verantwoordelijkheid van de leraar te zorgen voor de samenstelling van het onderwijsprogramma.
Lees verder
Welke soort buitenschoolse behandelingen voor dyslexie zijn effectief? En kunnen ze ook op school worden ingezet?
 PO | VO | (V)SO | Schoolorganisatie | Taal
De behandeleffecten voor dyslexie blijken het grootst op spellingvaardigheid en minder op lezen. Trainingen in technisch lezen en spellen hebben meer effect dan andere soorten trainingen, bijvoorbeeld gericht op vloeiend lezen of begrijpend lezen. Eén-op-één begeleiding heeft een even groot effect op de leesvaardigheid als instructie in een kleine groep. Mits een ervaren leerkracht of een goed getrainde onderwijsassistent of vrijwilliger die groep begeleidt. Spelling oefenen met de computer is de meest effectieve manier om de spelling van spellingzwakke leerlingen te verbeteren. Maar alleen als het programma adaptief is en directe feedback geeft.
Lees verder
Wat is er bekend over de relatie tussen het leren van Frans of Spaans als vreemde taal en dyslexie in het voorgezet onderwijs?
 VO | Taal | Vakken
Over het algemeen lijkt Spaans makkelijker te verwerven dan Frans. Spaans is transparanter dan Frans. Voor leerlingen met dyslexie blijken Engels en Frans lastiger te zijn dan Nederlands en Duits. Maar het gemak waarmee iemand een taal leert, varieert. Als leerlingen over bepaalde (compensatie)strategieën beschikken of veel in contact komen met talen, kan het leren van de taal soms onverwacht makkelijk gaan.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag