Wat is de relatie tussen tijdsinvestering in lezen en de groei in voortgezet technische leesvaardigheid?

 PO | Taal | Vakken

Leerlingen die gedurende hun basisschoolperiode veel tijd besteden aan het lezen, ontwikkelen zich tot goede lezers. Leerlingen die weinig lezen, blijven daarin achter. Voor het bevorderen van voortgezette technische leesvaardigheid – vlot en vloeiend lezen met begrip – zijn hardop lezen en stillezen effectieve aanpakken. Het delen van leeservaringen met medeleerlingen en begeleiding door de leerkracht zijn bij deze leesactiviteiten voorwaarden voor succes.

De beginjaren van het leesonderwijs staan in het teken van technisch lezen. Vanaf groep 4, de beginfase van het voortgezet technisch lezen, verschuift de aandacht steeds meer naar het vlot, vloeiend en foutloos lezen met begrip.

Tijdsinvestering

Voor technisch lezen is er weinig onderzoek gedaan naar het effect van geïnvesteerde tijd. Uit een kleinschalige studie komt naar voren dat de hoeveelheid directe instructietijd in hoge mate samenhangt met de leesprestaties van leerlingen aan het eind van groep 3.

Daarnaast is er een onderscheid te maken tussen tijdsinvestering en ‘leeskilometers’, waarbij leeskilometers een invulling zijn van de bestede tijd. Het belang van veel leeskilometers wordt algemeen onderkend. Leeskilometers gelden voor zowel technisch als voor begrijpend lezen. Zo is aangetoond dat de leeskilometers die leerlingen maken bij het lezen van fictie en non-fictie een belangrijke factor is in de ontwikkeling van hun leesvaardigheid.

Hardop lezen en stillezen

Vloeiend en vlot lezen met begrip kent twee hoofdcomponenten: geautomatiseerde woordherkenning en intonatie. Deze laatste component focust op toonhoogte, ordening van woorden in betekenisvolle groepen, ritme en pauzes. Om beide hoofdcomponenten te oefenen, kunnen leerlingen hardop lezen en stillezen, in die volgorde.

Begeleid hardop lezen – hardop voorlezen met ondersteuning – is bij zwakke lezers in groep 4, 5 en 6 effectief voor technisch lezen. De ondersteuning bestaat daarbij uit monitoring van de voortgang van het leesproces en hulp of instructie door een ervaren lezer. Bij hardop voorlezen zijn twee vormen te onderscheiden: verder lezen en dezelfde tekst opnieuw lezen. Tussen de beide varianten is er geen verschil in effectiviteit. Het bevordert eveneens hun leesplezier.

Begeleid stillezen is effectief als er sprake is van ondersteuning bij het kiezen van boeken en teksten, en monitoring van het leesproces: kunnen leerlingen de gekozen boeken lezen en lezen ze gemotiveerd door? Bovendien is het belangrijk dat leerlingen leeservaringen kunnen delen met medeleerlingen en de leerkracht. De leerkracht fungeert tevens als rolmodel door zelf voor te lezen, gesprekken over boeken te faciliteren en leesstrategieën hardop voor te doen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Begeleid hardop lezen, een effectieve methodiek voor zwakke lezers; handleiding voor de schoolpraktijk.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Wat is in de literatuur bekend over effectieve werkwijzen voor het verbeteren van het lezen op woordniveau bij leerlingen in groep 5?

Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
pabo - docent

Gerelateerde vragen:

Hoe kan lezen op woordniveau bij leerlingen in groep 5 effectief worden verbeterd?
 PO | Taal | Vakken
Om het lezen van losse woorden bij leerlingen in groep 5 te verbeteren is het allereerst belangrijk dat leerlingen veel lezen. De leerkracht moet dus voldoende tijd inruimen en ervoor zorgen dat er elke week een minimale hoeveelheid leesmateriaal herhaald gelezen wordt, bij voorkeur in betekenisvolle contexten. Expliciete instructie in de opbouw en structuur van woorden en oefenen op zowel woord-, zins- als tekstniveau is hierbij essentieel. De leerkracht speelt daarbij een cruciale rol (model staan en feedback geven).
Lees verder
Wat zijn effectieve methoden voor leesbevordering in groep 4-8 van het basisonderwijs?
 PO | Taal | Vakken
Veel tijd besteden aan lezen is belangrijk voor de ontwikkeling van leesvaardigheid. Door de leesmotivatie van leerlingen te verhogen, zullen zij frequenter gaan lezen. Daardoor verbetert dus tevens hun leesvaardigheid (technisch lezen en begrijpend lezen). Scholen kunnen het lezen bevorderen door onder andere een grote variatie van boeken voor alle leeftijden aan te bieden. Dit aanbod moet aantrekkelijk zijn en niet alleen fictie (jeugdliteratuur) bevatten maar ook non-fictie (informatieve teksten). Verder is het van belang een leescultuur op school te ontwikkelen, leerlingen te begeleiden bij hun keuzes en tijd in te ruimen om leerlingen die zelf gekozen boeken te laten lezen. Succesvol leesbevorderingsbeleid beperkt zich echter niet tot geïsoleerde activiteiten, maar legt een relatie met het hele basisschoolcurriculum.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag