Wat is er bekend over de relatie tussen de ontwikkeling van de sociaal emotionele competentie en schoolsucces in de brugklas (12-13 jarigen)?

 VO | Schoolloopbaan

Scholen spelen een belangrijke rol in zowel de cognitieve als sociaal emotionele ontwikkeling. Een goede ontwikkeling van sociaal emotionele competenties is gerelateerd aan welbevinden en hogere leerprestaties. Ontwikkelingsprogramma’s gericht op sociaal emotioneel leren (SEL) blijken effect te hebben op de sociaal emotionele vaardigheden van leerlingen en op de leerprestaties.

Leren op school is veelomvattend en heeft op alle leeftijden betrekking op zowel sociale, emotionele als op cognitieve competenties. In de adolescentie zijn de hersenen nog volop in ontwikkeling en staat de integratie van eerder verworven functies centraal. De hersenen moeten leren kiezen welke emotionele en sociale consequenties hun verworven vaardigheden hebben. In deze ontwikkelingsfase worden sociale normen, een positie vinden in een sociale groep en het beoordelen van lange termijn consequenties belangrijk.

Het begrip competentie verwijst naar effectieve aanpassingen aan de omgeving en is het resultaat van complexe interactie tussen het individu en zijn omgeving. Sociaal emotionele competentie heeft betrekking op de kennis, vaardigheden en houding ten aanzien van de persoonlijke identiteit en het opbouwen van relaties. Bij de ontwikkeling van deze competentie worden 5 domeinen benoemd:

  • zelfbewustzijn (besef hebben van jezelf: kennis over je gevoelens en gedachten, en weten hoe die twee je gedrag bepalen);
  • sociaal bewustzijn (besef hebben van de ander: begrijpen hoe de ander denkt en voelt, en je eigen gedrag daarop afstemmen);
  • besluiten kunnen nemen (keuzes maken die goed zijn voor jezelf en de ander);
  • zelfmanagement (gecontroleerd omgaan met emoties);
  • relaties hanteren (je gedrag in contact met anderen).

Een goede beheersing van sociaal emotionele competenties is gerelateerd aan welbevinden en hogere leerprestaties. Een laag ontwikkelde sociale emotionele competentie kan leiden tot persoonlijke, sociale en academische problemen.

Sociale competentie

Het (voortgezet) onderwijs richt zich wat betreft sociale competentie zowel op de persoonlijke ontwikkeling en het welbevinden van leerlingen als op de begeleiding van leerlingen naar volwassenheid en naar het innemen van een positie in de samenleving.

Schoolgebonden inspanningen om sociaal emotionele competentie te vergroten door middel van programma’s (gericht op sociaal emotioneel leren: SEL) blijken te lonen. SEL-programma’s richten zich op vaardigheden om emoties te herkennen en te controleren, rekening te houden met andere perspectieven, positieve doelen te stellen, verantwoordelijke beslissingen te nemen en interpersoonlijke situaties effectief te hanteren. Deze vaardigheden moeten worden geleerd bij diverse uitdagingen in verschillende contexten. Nodig daarvoor zijn effectieve instructie, leeractiviteiten die actief leren stimuleren binnen en buiten de school, en betrokkenheid van diverse actoren (school, ouders, leerlingen) bij de planning en uitvoering van activiteiten. Een model voor de relatie tussen sociaal emotioneel leren en schoolprestaties is te vinden in figuur 1.


Figuur 1: Relatie tussen de ontwikkeling van sociaal emotionele competentie en leerprestaties (CASEL, 2003),

Een meta-analyse van onderzoeken onder totaal 270.034 scholieren keek naar de effectiviteit van SEL-programma’s op scholen. Deze programma’s richten zich op sociale en emotionele vaardigheden, attitudes jegens zichzelf en anderen, positief sociaal gedrag, gedragsproblemen, emotionele stress en schoolprestaties. De programma’s blijken op de korte termijn een groot positief effect te hebben op de sociaal emotionele vaardigheden van leerlingen. Daarnaast hebben ze kleine effecten op houding ten opzichte van zichzelf en anderen, sociaal gedrag, gedragsproblemen en emotionele stress. Interessant in relatie tot de gestelde Kennisrotondevraag is de bevinding dat de schoolprestaties significant verbeterden. Ook na 6 maanden waren significante verbeteringen zichtbaar. Wederom interessant dat is op de langere termijn grotere verbeteringen op schoolprestaties werden waargenomen dan direct na het sociaal emotionele ontwikkelingsprogramma.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - schoolleider

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag