Zijn er effectieve interventies op de samenstelling van klassen in de bovenbouw van havo/vwo, zodanig dat het leer- en werkklimaat gunstig is voor leer- en examenresultaten? 

 VO | Schoolorganisatie | Ook interessant

Leraren hebben met verschillende didactische en pedagogische interventies invloed op het klimaat in de klas. Voorbeelden zijn instellen van gedragsregels, toewijzen van zitplaatsen, praten met ordeverstoorders, ingrijpen bij pestgedrag, en leerlingen laten werken aan groepstaken. De samenstelling van een klas heeft doorgaans weinig invloed op klimaat en leerprestaties. Veranderen van de groepssamenstelling kan mogelijk wel helpen als het werk- en leerklimaat verstoord is en interventies in de bestaande klas niet voldoende opleveren. Onderzoek hiernaar ontbreekt echter.

Voor een goed leer- en werkklimaat in de klas zijn goede relaties tussen leraren en leerlingen belangrijk, en tussen leerlingen onderling.

Strategieën voor ordelijke lessen

Leraren zetten diverse proactieve, reactieve, verbale en non-verbale strategieën in om de les ordelijk te laten verlopen. Deze variëren van het opstellen van gedragsregels en toewijzen van zitplaatsen, tot individuele gesprekken met ordeverstoorders. Belangrijk daarbij is dat leraren alert zijn en waarnemingen op een open en empathische manier interpreteren. Ze reageren adequaat en getimed, en zorgen voor balans in de relatie.

Sociale samenhang in de klas en groepsgevoel

Analyse van sociale netwerken van leerlingen levert veel informatie op over de wederzijdse invloed tussen hun sociale positie (al dan niet gepest worden, vrienden hebben, geaccepteerd worden, populair zijn), en schoolwelbevinden en prestaties. Zo kiezen leerlingen in het eerste jaar van het voortgezet onderwijs hun vrienden op basis van prestaties bij gelijke typen vakken. Bovendien blijkt dat in leerjaar twee de ontwikkeling van hun schoolcijfers gelijk opgaat met die van hun vrienden.

Leraren kunnen het sociaal klimaat in de klas verbeteren door leerlingen samen aan een groepstaak te laten werken. Het groepsgevoel, het vertrouwen en de motivatie om te leren nemen dan toe. Samenwerkend leren is echter niet altijd en voor iedereen ook goed voor de leerprestaties.

Beperkte invloed van groepssamenstelling op leerprestaties

De groepssamenstelling van een klas (etniciteit, prestatieniveau, sekse en sociaal milieu) heeft nauwelijks invloed op de leerprestaties. Wisselingen in samenstelling, bijvoorbeeld bij het vormen van combinatieklassen, lijken ook niet nadelig. Dit komt omdat individuele kenmerken van leerlingen veel belangrijker zijn dan kenmerken van de klas of de school. In het primair onderwijs is er wel een klein positief effect op klimaat en leerprestaties als leraren twee opeenvolgende jaren dezelfde groep leerlingen les geven.

Het voortgezet onderwijs heeft minder vaste klassen en voor elk vak staat een andere leraar voor de groep. Ook blijft een klas doorgaans niet alle leerjaren bij elkaar. Na de brugklas en na de profielkeuze wisselt de groepssamenstelling. De klasgrootte verschilt vaak per (keuze)vak. Bij omvangrijke wisselingen in samenstelling is extra aandacht voor het creëren van een positief groepsklimaat nodig. Dat kan door extra gezamenlijke activiteiten aan het begin van het jaar te plannen.

Als het leer- en werkklimaat in een klas niet goed is en interventies in de bestaande klas niet voldoende opleveren, valt te overwegen om klassen anders samen te stellen. Bijvoorbeeld om bij de overgang naar een nieuw leerjaar leerlingen over verschillende klassen te herverdelen en zo verstorende patronen te doorbreken. Onderzoek naar dit soort interventies ontbreekt echter.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?

Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties? 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - afdelingsleider

Gerelateerde vragen:

Welke methodieken en instrumenten kunnen docenten helpen hun pedagogische relatie met leerlingen te versterken?
 VO | Professionalisering | Ook interessant
Begeleide video-analyse en synchroon coachen met een oortje ondersteunen docenten om hun pedagogische relatie met leerlingen te ontwikkelen en te versterken. Daarnaast dragen bepaalde interviewmethodes en vragenlijsten bij aan het reflecteren op de relatie tussen docent en leerling. Met behulp van deze tools kunnen docenten hun gedragsrepertoire vergroten.
Lees verder
Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties?
 PO | Ook interessant
Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, is een goede interactie tussen groepsleden en een juiste didactische vormgeving essentieel. Leerkrachten moeten leerlingen voorbereiden en ondersteunen om samen te werken. Dat kunnen ze doen door leerlingen te trainen in sociale vaardigheden, de juiste taken te kiezen, leerlingen interactieregels te laten toepassen en individuele feedback te geven over interactie. Training van leerkrachten hierop kan helpen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag