Hoe kun je samenwerkend leren zo inzetten dat het een positief effect heeft op de leerprestaties?

 PO | Ook interessant

Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, is een goede interactie tussen groepsleden en een juiste didactische vormgeving essentieel. Leerkrachten moeten leerlingen voorbereiden en ondersteunen om samen te werken. Dat kunnen ze doen door leerlingen te trainen in sociale vaardigheden, de juiste taken te kiezen, leerlingen interactieregels te laten toepassen en individuele feedback te geven over interactie. Training van leerkrachten hierop kan helpen.

Samenwerken aan een groepstaak zorgt voor sociale cohesie: een gemeenschapsgevoel en vertrouwen, wat weer bijdraagt aan motivatie om te leren. Samenwerkend leren wordt vanuit de cognitieve ontwikkelingstheorieën gezien als effectief voor het leren. Het biedt hulp en ondersteuning, vooral voor de minder sterke leerlingen. De resultaten van onderzoek naar de effectiviteit van samenwerkend leren zijn echter niet eenduidig. Dat wil zeggen: samenwerkend leren is niet onder alle omstandigheden en bij alle soorten taken en leerlingen effectief. Zo blijkt dat samenwerken in heterogene groepen vooral effectief is voor minder sterke leerlingen. Samenwerkend leren kán dus een effectieve onderwijsstrategie zijn die de leerprestaties van leerlingen bevordert.

Effectief samenwerkend leren

Om samenwerkend leren effectief te laten zijn, moet de interactie tussen de groepsleden (liefst kleine groepjes van 3-4 jongens en meisjes samen) kwalitatief goed zijn. De leerlingen begrijpen dat ze allemaal verantwoordelijk zijn voor het volbrengen van de taak en ze willen elkaar daarbij helpen en aanmoedigen. Bovendien zorgen ze ervoor dat ieder het eigen deel van de taak uitvoert.

Daarnaast is een belangrijke factor voor het succes dat leerlingen (leren) reflecteren op hun vorderingen en samenwerkrelaties. Dat kan met vragen als: ‘Wat hebben we bereikt, wat moeten we nog bereiken, hoe kunnen we dat doen?’ Goed leren om samen tot de oplossing van een probleem te komen, kan bijvoorbeeld met de Zes denkhoeden van De Bono.

Voorbereiden en ondersteuning bieden

De didactische vormgeving is van groot belang voor de kwaliteit van de interacties en de effectiviteit van samenwerkend leren. Leerkrachten moeten daarom leerlingen voorbereiden op samenwerkend leren, door hen bijvoorbeeld te trainen in sociale vaardigheden voor goed samenwerken. Dat is met name voor jongere kinderen essentieel. Het gaat dan om specifieke sociale vaardigheden, zoals actief naar elkaar luisteren, ideeën uitwisselen, elkaars ideeën constructief becommentariëren, democratische besluitvorming.

Ondersteuning bieden tijdens de samenwerking draagt tevens bij aan een effectievere samenwerking. Die ondersteuning kan bijvoorbeeld bestaan uit individuele feedback op interactie van leerlingen of computer-hulpmiddelen voor specifieke delen van een taak.

Ook de soort taak is belangrijk voor de effectiviteit van samenwerkend leren. Groepstaken die open zijn en waarbij kinderen onderzoekend moeten zijn, waarbij er geen ‘goed antwoord’ is, geven de beste interactie.

Cruciale rol leerkrachten

Leerkrachten moeten dus zorgen voor goede interactieprocessen en een goede voorbereiding van en ondersteuning bij samenwerkend leren. Onderwijsaanbod, instructie, manier van groeperen, en feedback moeten op elkaar afgestemd zijn. Leerkrachten kunnen de interactie bevorderen door voordoen, een mediërende rol te vervullen of uitdagende vragen te stellen. Leerkrachten krijgen de benodigde vaardigheden niet zomaar mee, maar trainingen leveren betere vaardigheden op.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Yolande Emmelot (Kohnstamm Instituut) en Edith van Eck, kennismakelaar Kennisrotonde.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar/ Teacher Leader

Gerelateerde vragen:

Wat zijn de effecten van homogeen en heterogeen groeperen op de taal- en rekenprestaties op de basisschool?
 PO | Differentiatie | Taal | Vakken
Groeperen op leerprestaties heeft positieve effecten, vergeleken met instructie geven aan de hele klas. Homogeen groeperen heeft gemiddeld positievere effecten dan heterogeen groeperen. De effecten van homogeen groeperen zijn daarbij sterker voor taal dan van voor rekenen. Vooral gemiddelde en beter presterende leerlingen hebben baat bij homogeen groeperen. Voor zwakker presterende leerlingen lijkt heterogeen groeperen effectiever.
Lees verder
Als middelbare scholieren van verschillende niveaus of jaarlagen samenwerken op projectbasis, wat zijn dan de effecten op hun motivatie en leerresultaten?
 VO | Differentiatie
Samenwerkend leren kan succesvol zijn. Voorwaarden zijn wederzijdse afhankelijkheid, individuele verantwoordelijkheid en stimulerende interactie. Werken in groepen heeft positieve effecten op leerresultaten en motivatie, mits de niveauverschillen niet te groot zijn. Sterk heterogene groepen bieden wel voordelen voor de zwakkere leerlingen, maar zijn niet motiverend voor de sterkere leerlingen. Bovendien kost coördinatie en afstemming in dergelijke groepen veel tijd. Samenwerking door leerlingen van verschillende jaarlagen is daarom niet zonder meer aan te bevelen. Als ervoor gekozen wordt, is een duidelijke rolverdeling tussen groepsleden raadzaam.
Lees verder
Welke invloed heeft overleg met klasgenoten bij het zelfstandig verwerken van rekeninstructie op het leren oplossen van rekenproblemen?
 PO | 21e-eeuwse vaardigheden | Professionalisering | Vakken | Zelfregulerend leren
De effectiviteit van zelfstandige verwerking van rekeninstructie door leerlingen ligt vooral in de kwaliteit van de daaraan voorafgaande instructie en de begeleide inoefening. Elkaar vragen mogen stellen, lijkt voor leerlingen geen kwaad te kunnen. Het helpt misschien juist om hun aandacht bij de taak te houden.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag