Zijn er verschillen tussen schrijven met de hand en typen voor de ontwikkeling van handschrift en spelling?

Door het schrijven met pen en papier leren kinderen beter nieuwe letters te herkennen en ontwikkelen zich motorische vaardigheden en motorprogramma’s in de hersenen. Door te typen worden deze minder goed ontwikkeld. De ontwikkeling van motorische vaardigheden en motorprogramma’s heeft een positieve uitwerking op de schrijfvaardigheid (bijvoorbeeld leesbaarheid), spelling en lezen van kinderen. Deze schoolse vaardigheden worden dus indirect positief beïnvloed door schrijven met de hand. De ontwikkeling van de schrijfvaardigheid begint rond de leeftijd van 5 jaar en is pas voltooid rond het 15de jaar.

Het lijkt misschien evident, maar toch goed om aan de hand van onderzoek vast te stellen: schrijven met de hand is van belang voor schrijfvaardigheid en handschrift. Dat heeft te maken met motoriek, maar ook met andere zaken:

1) Door het schrijven met de hand ontwikkelen kinderen unieke motorprogramma’s in de hersenen voor elke letter van het alfabet. Daardoor hoeven kinderen niet meer na te denken over de beweging om een bepaalde letter te schrijven, de motorprogramma’s sturen de schrijfactiviteiten met de hand aan.

2) Schrijven met de hand is beter voor het leren van de letters, omdat kinderen door te schrijven nieuwe letters beter herkennen. Het schrijven laat, anders dan typen, variatie tussen letters toe, wat belangrijk is voor letterherkenning. Het leren herkennen van letters is een cruciale vaardigheid, belangrijk voor schrijfvaardigheid, spelling en lezen.

3) Door veel te schrijven ontwikkelen fijne motorische vaardigheden zich beter.

Schoolse vaardigheden 

De ontwikkeling van motorprogramma’s, letterherkenning en motorische vaardigheden hebben op hun beurt weer een positieve uitwerking op verschillende schoolse vaardigheden: schrijfvaardigheid (met name leesbaarheid), spelling en lezen. Voor de effecten op de leesvaardigheid verwijzen wij naar een eerder antwoord van de Kennisrotonde over handschrift en taalvaardigheidsontwikkeling.

De conclusie is dat schrijven met de hand voordelen heeft boven typen. Schrijven met de hand zorgt voor een betere verankering in het geheugen en draagt daarmee bij aan letterkennis, schrijfvaardigheid en leesvaardigheid.

Spelling

Kinderen die met de hand leren schrijven, leren beter spellen. Schrijven met de hand zorgt ervoor dat kinderen letters beter onthouden en daardoor beter leren spellen; ze maken daarbij minder fouten. Een verklaring daarvoor is dat kinderen met de hand elke streep van de letter leren zetten en zo de variatie tussen letters inzien. Ze leren bovendien begrijpen wat belangrijke componenten van een specifieke letter zijn. Daardoor leren ze bijvoorbeeld beter de letters b en d onderscheiden, die globaal in vorm op elkaar lijken maar niet in de richting van de letter. Deze extra informatie hebben leerlingen nodig om de letters uit elkaar te houden.

Overstappen naar typen

Rond 5 jaar beginnen kinderen op school met schrijven en dus met de ontwikkeling van hun schrijfvaardigheid. Als kinderen 9-10 jaar zijn, ontstaan motorprogramma’s voor elke letter. Hun schrijfvaardigheid en motorprogramma’s zijn compleet geautomatiseerd rond de leeftijd van 15 jaar.

Bij kinderen vanaf 10 jaar is het raadzaam uitleg te gaan geven over het typen op een tablet of computer, omdat de hersenen daar dan klaar voor lijken te zijn. Het is echter belangrijk het typen en schrijven beide te blijven uitvoeren, omdat er verschillende doeleinden zijn.

Er zijn veel voordelen van het schrijven met de hand. Bovendien ontwikkelt en automatiseert het en handschrift over een lange periode. Daarom is het raadzaam om de overstap tabletgebruik niet te vroeg en geleidelijk te laten plaatsvinden.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Vanuit de Kennisrotonde is eerder een vraag beantwoord over het gebruik van tablets in het onderwijs. Het geeft een goed overzicht van de invloed van tabletprogramma’s op leerprestaties van leerlingen.

Een andere vraag aan de Kennisrotonde die relevant is in dit verband, is: Is het waar dat leren schrijven (handschrift) bijdraagt aan taalvaardigheidsontwikkeling? En hoe zit dat bij typen?

Onderwijssector

Primair onderwijs

Vraagsteller

Intern begeleider po-instelling

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anne Luc van der Vegt (kennismakelaar) en Angela de Jong (Oberon).