Kunnen gestreste leerlingen in een instelling direct onderwijs krijgen, of is het beter als ze het eerst rustig aan doen?

 (V)SO | Leer- & gedragsproblemen

Gestreste leerlingen die in instellingen wonen, hebben behoefte aan veiligheid en ‘normaliteit’. Naar school gaan en een bij school betrokken leefomgeving hoort daarbij. Ook zorgverleners zouden, net als ouders idealiter, zich betrokken moeten tonen bij het leren en school. Leren kunnen kinderen in deze bijzondere omstandigheden dus wel, maar misschien niet meteen op dezelfde manier als anderen. Gestreste leerlingen kunnen soms niet meteen rustig en geconcentreerd werken, maar er zijn meer manieren om te leren. Een veilige omgeving bieden betekent dus niet dat het leren moet worden uitgesteld.

Wat betekent het wonen in een instelling voor de onderwijssituatie van kinderen? Er is nauwelijks bewijs gevonden voor een negatief effect van het niet thuis wonen. De onderwijsachterstand ten opzichte van leeftijdsgenoten wordt eerder verklaard door kind- of gezinskenmerken. Instellingen die gedragstherapeutisch behandelen en daarbij ouders betrekken, bereiken op korte termijn positieve uitkomsten. Onderwijsuitkomsten werden hierbij niet onderzocht maar er zijn wel positieve effecten op cognitieve ontwikkeling gevonden.

Bij kinderen die uit huis zijn geplaatst, gaat de meeste aandacht uit naar zorg en welzijn. Goede zorg in instellingen besteedt ook aandacht aan school. Onderwijs hoort bij het ‘normale leven’ en normaliteit ervaren is goed voor deze groep kinderen.

Veiligheid

Lesgeven aan (gestreste) kinderen in de problemen vraagt van het onderwijs begrip en een wat andere benadering. Vooral in het speciaal onderwijs is veiligheid belangrijk. Dit betekent geenszins dat leren op een tweede plaats hoort. Scholen voor speciaal onderwijs zetten volop in op het bieden van veiligheid en het geven van sociaal-emotionele steun. Ook dan kunnen leraren hoge verwachtingen hebben van het leervermogen van kinderen. Een beetje druk en hoge verwachtingen in combinatie met sociale steun werkt goed, beter dan alleen sociale steun bieden of alleen druk uitoefenen. De taak van leraren is het kind voortdurend stimuleren en aansluiten bij de interesses en de zone van naaste ontwikkeling.

Traumasensitief lesgeven, vaak toegepast bij getraumatiseerde (vluchtelingen)kinderen, lijkt de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen te versterken (zie antwoord over traumasensitief lesgeven van de Kennisrotonde). Er is weinig bekend over de effecten van deze manier van lesgeven op leerresultaten. Maar stress verlagen en het bieden van veiligheid hoeft niet te betekenen dat kinderen niet kunnen beginnen met leren.

Maatwerk

Niet bekend is of er een optimale hoeveelheid tijd moet worden besteed aan het ervaren van veiligheid en stressreductie om tot optimale leerresultaten te komen. Wel hebben gestreste kinderen baat bij een benadering die ruimte biedt aan hun situatie. Ze zijn wel in staat tot leren, maar vragen misschien een creatieve of meer activerende benadering. Maatwerk is essentieel, ook omdat leerlingen verschillen in veerkracht na stressvolle tijden. Leraren en groepsleiders moeten in de instelling zorgen voor betrokkenheid bij school. In de uitwisseling tussen onderwijs en zorg dient ook aandacht te zijn voor school en leren en niet alleen voor het gedrag.

Meer weten

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sandra Beekhoven (Kennismakelaar Kennisrotonde). Zij heeft hiertoe Leony Coppens (klinisch psycholoog) en Peer van der Helm (Hogeschool Leiden) geconsulteerd.

Onderwijssector
(V)SO

Vraagsteller
vso-instelling - psycholoog of orthopedagoog

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag