Welke interventies door vakdocenten vergroten de taalvaardigheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs?

 VO | Taal | Vakken

Taalgericht vakonderwijs bevordert de taalvaardigheid van leerlingen. Deze inhoudsgerichte benadering is effectief wanneer de docent taal en inhoud met elkaar verbindt. Verder helpt het hoge verwachtingen te hebben van leerlingprestaties en feedback te geven op het taalgebruik. Daarnaast zijn leerlingen gebaat bij interactie en samenwerking om hun taalvaardigheid te oefenen. Om taalgericht vakonderwijs op school in te voeren, is een overkoepelend en breed gedragen taalbeleid raadzaam. Daarvoor is samenwerking tussen taal- en vakdocenten nodig en professionalisering van vakdocenten.

Integratie van taal- en vakonderwijs is bekend onder de naam taalgericht vakonderwijs. Dit is vakonderwijs waarin vakdoelen en taaldoelen zijn benoemd. Lessen bestaan uit een contextrijke didactiek, interactie en taalsteun. Taalgericht vakonderwijs helpt leerlingen hun dagelijkse taal te ontwikkelen naar school- en vaktaal. Een specifieke uitwerking van taalgericht vakonderwijs is genredidactiek. Dit is een taaldidactiek waarbij leerlingen de kenmerken van vakteksten leren begrijpen, zodat ze meer grip krijgen op de tekst als lezer en als schrijver van dergelijke teksten.

Effectiviteit van taalgericht vakonderwijs

De invulling van geïntegreerd taal- en vakonderwijs is afhankelijk van de accenten en de doelen. Onderzoek naar de effectiviteit van taalgericht vakonderwijs is echter schaars. Wel is bekend welke factoren in onderwijsprogramma’s bijdragen aan het leren van een taal. Dat zijn inhoud, input, output, vorm en interactie.

Een combinatie van taal- en vakonderwijs bepaalt de inhoud. Docenten stimuleren leerlingen om verband te leggen tussen de lesstof en hun ervaringen en voorkennis. Leerlingen nemen bijvoorbeeld een persoonlijk standpunt in en doen mee aan groepsdiscussies. De kwaliteit van de input krijgt vorm door aangepaste instructie en teksten toegespitst op het niveau van de leerlingen. Nadruk kan dan liggen op het begrip van geschreven teksten of het verduidelijken van specifieke kenmerken van school- en vaktaal. Leerlingen leren vragen om uitleg en argumenteren. De verwachte output varieert van het schrijven en spreken over de vaktekst tot doelgerichte revisie van teksten. Hier laat de docent de leerlingen ‘presteren aan de grenzen van hun kunnen’. In deze fase is eveneens aandacht voor de vorm. De docent geeft feedback op taalgebruik van de leerlingen. Die feedback richt zich op grammaticale correctheid, accuratesse en meta-linguïstisch bewustzijn. Daarnaast stimuleert de docent groepsdiscussies en samenwerkend leren.

Invoering van taalgericht vakonderwijs

Om taalgericht vakonderwijs op school in te voeren, is een breed gedragen taalbeleid van belang. Om de taalvaardigheid van leerlingen in de vakken te ontwikkelen, is idealiter het taalgericht vakonderwijs ingebed in het curriculum. Dan staat taal(onderwijs) niet los van de vakken en werken leerlingen (ook) vanuit de vakinhoud aan hun taalontwikkeling. Op die manier is de taalontwikkeling van leerlingen een gedeelde verantwoordelijkheid van het hele onderwijsteam.

De samenwerking tussen vak- en taaldocenten is eveneens een aandachtspunt bij de invoering van taalgericht vakonderwijs. Traditioneel werken alleen taaldocenten aan de taalvaardigheid van leerlingen en richten vakdocenten zich op de vakinhoud. Om beide groepen docenten aan zowel taal- als vakdoelen te laten werken, is afstemming en samenwerking nodig. Duidelijk moet zijn wie wat doet en wie welke accenten legt.

Taaldoelen formuleren, inspelen op vaktaal, talige feedback geven en taalproductie uitlokken, zijn voor de meeste vakdocenten nieuw. Ook het integreren van deze aspecten in hun lessen vinden veel docenten uitdagend. Een goede voorbereiding en training van vakdocenten in het voortraject is daarom vereist. Net als begeleiding tijdens de uitvoering van taalgericht vakonderwijs.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Cindy Kuiper (antwoordspecialist) en Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag