Wat kunnen leerkrachten doen om het welbevinden van cognitief zwakkere leerlingen te bevorderen?

 PO | Differentiatie | Gelijke kansen | Leer- & gedragsproblemen

Werken in homogene niveaugroepen kan ten koste gaan van het zelfvertrouwen en welbevinden van leerlingen in lagere niveaugroepen. Leerkrachten bieden deze leerlingen soms minder rijke en motiverende instructie aan. Door de focus te verbreden (niet alleen cognitieve vakken) en ruimte te bieden voor eigen keuzes in een positieve sfeer kan de leerkracht bijdragen aan het welbevinden van leerlingen.

In het basisonderwijs zitten leerlingen van verschillende cognitieve niveaus bij elkaar in een klas, zodat de leerkracht beter kan inspelen op behoeften van leerlingen. Niveaugroepen kunnen een negatieve invloed hebben op het zelfbeeld en het zelfvertrouwen van zwakke leerlingen. Het werken met vaste niveaugroepen (per vak) kan stigmatiserend werken. De zwakke leerlingen merken dat ze in de ‘laagste’ groep zitten, wat een gevoel van minderwaardigheid kan veroorzaken. Daarnaast komt het voor dat leerkrachten (onbewust) anders omgaan met zwakke leerlingen. De instructie aan leerlingen in lagere niveaugroepen is vaak van mindere kwaliteit. En leerlingen krijgen veelal opdrachten die minder uitdagend en motiverend zijn. Bovendien zijn de verwachtingen van de leerkracht lager, wat niet motiverend werkt.

Alternatieven voor homogeen groeperen

Een voor de hand liggende keuze is om alternatieven te zoeken voor de homogene niveaugroepen. Bijvoorbeeld door te werken in heterogene groepen of door in te spelen op de individuele behoeften van leerlingen. Een ander alternatief is de zogenoemde convergente differentiatie. Hierbij wordt instructie aan de gehele (heterogene) groep gecombineerd met verlengde instructie en pre-teaching voor leerlingen die dat voor de specifieke taak nodig hebben. Zo kan er tegemoet worden gekomen aan de behoeften van leerlingen zonder de risicoleerlingen tekort te doen. Meer focussen op het proces in plaats van het resultaat is een andere didactische strategie die tegemoet komt aan de behoeften van leerlingen. Daarnaast kunnen leraren de negatieve gevolgen van homogeen groeperen voor zwakke leerlingen beperken door vooroordelen te vermijden en door een positieve houding en hoge verwachtingen te hebben.

Talentontwikkeling

Of talentontwikkeling kan bijdragen aan het versterken van de sociaal-emotionele ontwikkeling van cognitief zwakke leerlingen is lastig te zeggen. Motiverende leerkrachten kunnen het welbevinden van leerlingen wel stimuleren. Dat kan de leerkracht doen door leerlingen eerlijk te bejegenen, vertrouwen in hen te hebben en hen met plezier te laten leren. Het helpt ook als de leerkracht de leerlingen meer keuzes geeft in wanneer ze wat doen en op welke manier.

Motiverende leerkrachten kunnen het welbevinden van leerlingen wel stimuleren. Het helpt ook als de leerkracht de leerlingen meer keuzes geeft in wanneer ze wat doen en op welke manier. Wanneer er door talentontwikkeling meer wordt uitgegaan van de persoonlijke drijfveren van leerlingen en er ruimte is om eigen keuzes te maken, draagt dit dus mogelijk bij aan hun welbevinden op school. Het waarderen en stimuleren van diverse talenten lijkt veelbelovend.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Hester Heerdink (Sardes) en Sandra Beekhoven (Kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar en onderzoekscoördinator

Gerelateerde vragen:

Welke didactische strategieën hebben een positieve invloed op het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen in het praktijkonderwijs?
 VO | (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Zelfregulerend leren | Ook interessant
Om het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen te vergroten, is het belangrijk de focus te verleggen van leerprestaties naar het leerproces. Dat kan door doelen te stellen gericht op het proces en procesgerichte feedback te geven. Probeer daarbij ook de overtuigingen van de leerling gunstig te beïnvloeden en gebruik procesgerichte en strategische instructie
Lees verder
Wat is het effect van maatwerk op de motivatie van leerlingen?
 PO | VO | (V)SO | MBO | Differentiatie | Motivatie
Maatwerk is een verzamelterm voor een groot aantal verschillende manieren om het onderwijsaanbod beter aan te laten sluiten op de behoeften van leerlingen. Zo wordt maatwerk in verband gebracht met bijvoorbeeld differentiatie, flexibilisering, individualisering, personalisering en talentontwikkeling. De verwachting is dat leerlingen door dit maatwerk meer en beter worden uitgedaagd. En dat zou een positieve invloed kunnen hebben op de leermotivatie/leerhouding van leerlingen, zodat hun onderwijsprestaties verbeteren. Of dit ook zo is, hebben we in de literatuur niet eenduidig kunnen vaststellen.
Lees verder
Wat zijn de effecten van homogeen en heterogeen groeperen op de taal- en rekenprestaties op de basisschool?
 PO | Differentiatie
Groeperen op leerprestaties heeft positieve effecten, vergeleken met instructie geven aan de hele klas. Homogeen groeperen heeft gemiddeld positievere effecten dan heterogeen groeperen. De effecten van homogeen groeperen zijn daarbij sterker voor taal dan van voor rekenen. Vooral gemiddelde en beter presterende leerlingen hebben baat bij homogeen groeperen. Voor zwakker presterende leerlingen lijkt heterogeen groeperen effectiever.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag