Hoe kan lezen op woordniveau bij leerlingen in groep 5 effectief worden verbeterd?

 PO | Taal | Vakken
shutterstock_435781

Om het lezen van losse woorden bij leerlingen in groep 5 te verbeteren is het allereerst belangrijk dat leerlingen veel lezen. De leerkracht moet dus voldoende tijd inruimen en ervoor zorgen dat er elke week een minimale hoeveelheid leesmateriaal herhaald gelezen wordt, bij voorkeur in betekenisvolle contexten. Expliciete instructie in de opbouw en structuur van woorden en oefenen op zowel woord-, zins- als tekstniveau is hierbij essentieel. De leerkracht speelt daarbij een cruciale rol (model staan en feedback geven).

Het uiteindelijke doel in het leesonderwijs is dat leerlingen vlot en accuraat samenhangende teksten kunnen lezen. Het snel en correct lezen en herkennen van woorden is daarbij slechts een, weliswaar belangrijke, deelvaardigheid.

Om woordherkenning te automatiseren is het belangrijk voldoende tijd te besteden aan lezen. Daarnaast is een aantal effectieve didactische principes essentieel, zoals oefenen op woord-, zins- en tekstniveau, herhaald lezen en aandacht voor de woordstructuur. Het leesonderwijs dient plaats te vinden in een stimulerende leesomgeving.

Voldoende tijd voor lezen

Er zijn weinig goede experimentele studies die het effect van tijd op technisch lezen laten zien. Eén kleinschalige studie laat wel zien dat de hoeveelheid directe instructietijd in hoge mate samenhangt met de leesprestaties van leerlingen aan het eind van groep 3.

De kwaliteitskaart van School Aan Zet geeft voor de tijdsbesteding in groep 5 de volgende richtlijnen per week:
– 135-150 minuten voortgezet technisch lezen met een gestructureerde methodische aanpak
– 60 minuten extra instructie en begeleide oefening voor de risicolezers
– 45-60 minuten stillezen van verschillende typen teksten en gevarieerde activiteiten rond boeken.

Misschien nog wel belangrijker dan de hoeveelheid extra tijd is het aantal leeskilometers dat leerlingen maken, oftewel het aantal woorden en teksten dat ze lezen.

Effectieve didactische principes

Oefenen op woord-, zins- en tekstniveau

Automatisering van de leesvaardigheid komt tot stand door veelvuldig woorden in teksten te lezen. De betekenisvolle context van een tekst zorgt er bovendien voor dat leerlingen gemotiveerd zijn om te lezen. Naast het oefenen op zins- en tekstniveau is het zinvol om ook te oefenen op woordniveau. Lezers moeten immers ook losse woorden, dus zonder steun van de zins- of tekstcontext kunnen lezen.

Oefening op woordniveau leidt echter niet altijd tot het sneller lezen van woorden die niet geoefend zijn. Een advies is om bij het oefenen op woordniveau de woorden steeds tussen verschillende andere woorden en in wisselende trainingstaken aan te bieden. Op die manier leren kinderen de opgedane woordspecifieke kennis flexibel toe te passen.

Herhaald lezen

Herhaald lezen van teksten op een hoog niveau heeft een positief effect op de leesvaardigheid van leerlingen. De leraar biedt hierbij ondersteuning middels voorlezen, koorlezen en het gebruik van grafische modellen om de tekst te doorgronden. Het maakt niet uit of dezelfde tekst of verschillende teksten gebruikt worden om de woordherkenning te verbeteren. De kracht zit dus mogelijk vooral in de intensiteit van het begeleid herhaald lezen.

Er zijn drie essentiële componenten voor de aanpak van herhaald lezen, namelijk: teksten moeten voorgelezen worden door een competente tutor, de tutor geeft correctieve feedback en teksten worden gelezen totdat een bepaald vaardigheidscriterium is bereikt.

Aandacht voor woordstructuur/morfologie

Bij het aanvankelijk lezen is er een sterke relatie tussen het fonologisch bewustzijn (klanken kunnen onderscheiden) en het decoderen van woorden. Naarmate de leesvaardigheid toeneemt, lijkt het bewustzijn van de structuur van woorden ofwel het morfologisch bewustzijn steeds belangrijker te worden.

Training gericht op de woordstructuur kan een positief effect hebben op de woordherkenning. Dat betekent dat de leerkracht de structuur van woorden (zoals voor- en achtervoegsels, vervoegingen en verbuigingen) goed moet uitleggen aan leerlingen. Zo ontwikkelen leerlingen zelf het gevoel dat je een woord kunt opdelen in zinvolle stukjes (bijvoorbeeld onduidelijk/sluiting/bloemen) en dat deze strategie toepasbaar is bij het lezen van meerlettergrepige woorden.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Kijk ook eens naar:
Kwaliteitskaart opbrengstgericht werken aan voortgezet technisch lezen. Förrer, M., & Stoeldraijer, J.(z.d.). Een uitgave van School aan Zet.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan kennismakelaars Martine Gijsel (kennismakelaar Kennisrotonde). Ze heeft hiertoe Anna Bosman (Radboud Universiteit Nijmegen) geconsulteerd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Welke leerprincipes zijn het beste voor het vloeiend leren lezen en spellen bij kinderen in groep 3?
 PO | Taal | Vakken
Verschillende vormen van linguïstisch bewustzijn blijken al op jonge leeftijd voorspellend voor latere leesvaardigheid van kinderen. Tijdig aandacht geven aan het aanleren van letters en oefenen met klankbewustzijn is dan ook erg belangrijk.
Lees verder
Wat is de invloed van de Nederlandse taal – zowel thuistaal als schooltaal – op de woordenschatontwikkeling van leerlingen in groep 4-8?
 PO | Gelijke kansen | Taal | Vakken
In de groepen 4-8 op de basisschool versterken woordenschatontwikkeling en begrijpend lezen elkaar. Bevorderen van leesvaardigheid en investeren in begrijpend lezen verhogen het woordenschatniveau bij leerlingen. Dat geldt eveneens voor het geven van hints om betekenissen van nieuwe woorden in teksten af te leiden.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag