Welke talige factoren dragen bij aan de integratie van taalonderwijs in andere vakken in het basisonderwijs?

 PO | Taal | Vakken

Bij het integreren van taal in andere vakken ligt de nadruk op lezen en schrijven. Kennis van tekstsoorten, structuren en verbanden dragen bij aan tekstbegrip en schrijven. Ook achtergrondkennis en woordenschat zorgen daarvoor. Goed tekstbegrip leidt tot meer toegang tot en opbouw van kennis in de andere vakken. De ontwikkeling op een bepaald taaldomein, bijvoorbeeld lezen, heeft ook een positief effect op andere taaldomeinen, zoals schrijven en spreken.

Bij vakgericht leesonderwijs zijn teksten overwegend informatief van aard en staan leesstrategieën in dienst van het begrijpen van de inhoud. Dit bevordert zowel de kennis van het vak als de motivatie van de leerling. Daarnaast is er tekstgericht leesonderwijs, dat is gericht op de inhoud van de tekst, belangrijke begrippen, en het leggen van verbanden tussen woorden en zinnen.

Tekstsoort, tekststructuur en tekstverbanden

De tekstsoort beïnvloedt het lezen. Zo leggen jonge lezers (groep 4) bij verhalende teksten meer verbanden binnen en buiten de tekst. En bij informatieve teksten leggen ze  onjuiste verbanden en geven ze irrelevant commentaar. Vooral zwakke lezers leggen incorrecte verbanden bij informatieve teksten.

Onderwijs over tekststructuur biedt leerlingen inzicht in veelvoorkomende macrostructuren van teksten. Kennis over tekststructuur vergroot het tekstbegrip van leerlingen. Dit kan de vakinhoudelijke kennisontwikkeling helpen. Leerlingen moeten dan wel elf tot twintig uur tekststructuuronderwijs ontvangen en verschillende tekststructuren aanleren.

Tekstbegrip is meer dan de letterlijke betekenis begrijpen. Een leerling leert ook verbanden te leggen tussen ontbrekende informatie, vergelijkingen te maken met andere teksten en achtergrondkennis. Aandacht voor deze zogeheten inferentiële verbanden verbetert het begrijpend lezen van zowel zwakke als goede lezers.

Lezen en schrijven

Aan het schrijven van een werkstuk voor een zaakvak gaat zoeken en selecteren van informatie vooraf. Het combineren van deze vaardigheden lijkt dan ook aan te bevelen, te meer omdat lezen en schrijven deels dezelfde kennis en cognitieve systemen worden gebruikt. Aangetoond is dat bij schrijven over gelezen teksten het tekstbegrip verhoogt. Bovendien vergroot schrijfinstructie de technische leesvaardigheid, vloeiend lezen en het tekstbegrip van leerlingen.

Woordenschat

Voor begrijpend lezen is woordenschat een belangrijke voorspeller. Hoe groter de woordenschat van een leerling, hoe beter hij de tekst begrijpt. De sterkste groei in woordschat vindt plaats rond de leeftijd van 8-9 jaar. Voor de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs betekent dit dat investeren in begrijpend lezen en instructie in het afleiden van woordbetekenissen, loont.

Ten slotte

Verder besteedt het leesonderwijs aandacht aan het leren gebruiken van leesstrategieën. Het gaat dan om flexibele procedures die lezers (voor, tijdens of na het lezen) kunnen inzetten om tekstuele informatie te begrijpen en te verwerken. Het gebruik van leesstrategieën heeft een positief effect als leerlingen een beperkt aantal strategieën uitvoeren en als zij met elkaar kunnen overleggen en discussiëren. De ontwikkeling op een taaldomein, bijvoorbeeld lezen, heeft eveneens effect op andere taaldomeinen zoals schrijven, luisteren en spreken.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan José van der Hoeven (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Welk effect heeft aandacht voor verschillende tekstsoorten in de bovenbouw van het basisonderwijs op de leesvaardigheid van leerlingen?
 PO | Taal | Vakken
Aandacht voor tekstsoorten en tekststructuren heeft een positief effect op het begrijpen van verschillende teksten door leerlingen in het basisonderwijs. Echter, dit effect treedt pas op bij voldoende tijdsinvestering en als leerkrachten ten minste twee verschillende tekststructuren aanbieden. Bij instructie in verschillende tekststructuren ligt de focus vooral op de organisatie van ideeën in de tekst, het leggen van verbanden tussen die ideeën en het gebruik van signaalwoorden.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag