In hoeverre kan ict in het voortgezet onderwijs bijdragen aan tijdsbesparing en minder werkdruk voor leraren?

 SECTOROVERSTIJGEND | ICT | Werkdruk

Of het gebruik van digitale middelen bij het lesgeven leidt tot een hogere efficiëntie of vermindering van werkdruk bij leraren is niet wetenschappelijk bewezen. Het is onder bepaalde voorwaarden wel mogelijk om met ict de werkdruk te verminderen. Daarvoor moet een leraar toegang hebben tot ict-faciliteiten op school en thuis, het dagelijks gebruiken en vertrouwen hebben in eigen kunnen (self-efficacy). Ook de kwaliteit van scholing en training kan leiden tot minder werkdruk. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de inzet van ict voor individueel onderwijs, bij lesvoorbereiding en nakijkwerk, een tijdsbesparing kan opleveren. 

Ict (een verzamelbegrip voor talloze digitale instrumenten) kan in het onderwijs worden ingezet in het primaire, pedagogisch-didactische proces en in het secundaire proces, zoals administratie, communicatie, andere ondersteuningstaken. Op beide terreinen kan ict invloed hebben op de werkdruk en arbeidsproductiviteit van leraren.

Werkdruk en arbeidsproductiviteit moeilijk meetbaar

Leraren kunnen werkdruk ervaren als er een disbalans is tussen de taken en de mogelijkheden om die taken uit te voeren. Duidelijkheid over taken en rollen, baanzekerheid en de stijl van leidinggeven (de werkcontext) spelen daarbij een rol. Ook de inhoud van het werk, zoals tijdsdruk, hoeveelheid werk, kwaliteitseisen, moeilijkheidsgraad, variatie en emotionele belasting, hebben invloed op werkdruk. Om daar grip op te krijgen (de regelmogelijkheden) is autonomie in het werk en steun van de omgeving (leidinggevende, collega’s, ouders) belangrijk.

Er is sprake van tijdsbesparing of grotere arbeidsproductiviteit als voor hetzelfde aantal taken en bij gelijkblijvend resultaat minder tijd dan voorheen nodig is. Zowel werkdruk als toename van de arbeidsproductiviteit zijn echter niet altijd objectief meetbaar.

Direct effect ict op werkdruk niet duidelijk

Er is geen wetenschappelijk onderzoek bekend waarin de relatie tussen inzet van ict en werkdruk in onderwijsondersteunende processen of taken in het onderwijs systematisch is onderzocht. De effecten van ict in het onderwijs worden vooral bestudeerd vanuit een pedagogisch-didactisch perspectief, bijvoorbeeld of ict leidt tot een andere manier van onderwijs geven of een andere wijze van leren. Er is weinig wetenschappelijk bewijs dat het gebruik van digitaal lesmateriaal in het primaire proces leidt tot een tijdsbesparing of minder werkdruk.

Voorwaarden voor minder werkstress met ict

Engels onderzoek toont aan dat de werkdruk wel kan verminderen als ict op de juiste manier wordt ingezet. Het gaat om:

  • Toegang tot ict-faciliteiten op school en thuis;
  • Dagelijks gebruik van ict (het moet een gewoonte worden);
  • Vertrouwen in eigen kunnen (self-efficacy) op gebied van ict;
  • Kwaliteit van training en implementatie van ict.

Ook andere onderzoeken tonen aan dat scholing en cultuurverandering op school belangrijk zijn om voordeel te hebben van ict.

Ict zorgvuldig inzetten

Als ict zonder goede training wordt ingevoerd, kan het juist leiden tot meer werkdruk, ook wel technostress genoemd. Aandacht voor implementatie van ict, training en goede ondersteuning zijn daarom belangrijk. Verder zijn de attitude van de leraar en zijn verwachtingen van de opbrengst van ict, zoals beter onderwijs of minder werkdruk, van invloed op de acceptatie ervan en daarmee op de mate waarin doelstellingen worden gerealiseerd. Op sommige scholen blijkt ict wel bij te dragen aan tijdbesparing bij de lesvoorbereiding en correctiewerk. Maar wetenschappelijk bewijs is hier echter (nog) niet voor.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Wilco Brinkman (antwoordspecialist) en Ruud van der Aa (kennismakelaar).

Onderwijssector
SECTOROVERSTIJGEND

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag