Heeft een min of meer continu onderwijsaanbod over het schooljaar een positief effect op de leerprestaties en het welbevinden van leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs?

 (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Schoolloopbaan

Bij deze leerlingpopulatie zal tijdens de zomervakantie vermoedelijk een terugval in leerprestaties optreden, voornamelijk bij rekenen/wiskunde, zo blijkt uit het weinig beschikbare onderzoek. Onbekend is welke effecten de zomervakantie heeft op het welbevinden van deze groep. Leerlingen hebben vermoedelijk meer baat bij een aanvullend zomerprogramma gericht op rekenen/wiskunde dan bij een onderwijsaanbod verdeeld over 50 weken.

Leerlingen zouden tijdens een zomervakantie van minimaal 6 weken kunnen terugvallen in ontwikkeling en leerprestaties. Voor een deel van de leerlingen in het (voortgezet) speciaal onderwijs kan de zomervakantie mogelijk ook een terugval in welbevinden veroorzaken. Voor hen betekent school immers houvast en zekerheid van structuur, regels en tijdsinvulling. Een continu aanbod van onderwijs en zorg gedurende het hele jaar zou een oplossing voor een dergelijke terugval in leerprestaties en/of welbevinden kunnen zijn.

Zomerdip

In de VS is behoorlijk veel onderzoek verricht naar terugval in prestaties in de zomervakantie, in Nederland bekend als ‘zomerdip’. De zomervakantie in de VS is langer dan wij gewend zijn, zo rond de 2 à 3 maanden. Leerlingen vallen gemiddeld door de zomervakantieperiode één maand terug in niveau. Dit ‘leerverlies’ pakt verschillend uit voor verschillende vakken. Rekenen en spelling laten bijvoorbeeld een groter leerverlies zien dan andere vakken zoals begrijpend lezen of wiskundige concepten. Verder blijkt dat leerverlies bij rekenen/wiskunde groter is dan bij taal. Er zijn geen verschillen in leerverlies gevonden tussen jongens en meisjes, tussen leerlingen van verschillende etnische afkomst of tussen leerlingen uit verschillende IQ-groepen. Wel is het leerverlies bij lezen groter onder leerlingen uit lagere inkomensgroepen.

Speciaal onderwijs

Over de impact van de zomervakantie op leerlingen uit het speciaal onderwijs is weinig bekend. Slechts één Amerikaanse studie uit de jaren ’80 laat zien dat leerlingen van 6 tot 12 jaar met leerproblemen met een groter leerverlies kampen voor rekenen en lezen dan leerlingen zonder leerproblemen.
Uit een recenter Canadees onderzoek blijkt dat leerlingen met leesproblemen op scholen voor speciaal onderwijs na de zomer slechter presteren op testen voor snel lezen, vloeiend lezen en technisch lezen dan voor de zomer. Het ging hierbij uitdrukkelijk niet om leerlingen met een gedragsstoornis maar om leerlingen met leerproblemen (waaronder taal). Deze teruggang is niet gevonden bij een vergelijkbare groep zonder leesproblemen op reguliere scholen.

Zomerprogramma’s en doorlopend onderwijsaanbod

Zomerprogramma’s kunnen de mogelijk negatieve effecten van de zomervakantie op leerprestaties beperken. Wanneer die zomerprogramma’s gericht zijn op het wegwerken van tekorten (remediërend), op versneld leren of op verrijking, hebben ze positieve effecten op de kennis en vaardigheden van de deelnemers. Verder hebben remediërende programma’s grotere effecten in kleinere groepen en meer mogelijkheden voor individuele instructie. De programma’s hebben een sterker positief effect op rekenen dan op taal. Of de zomerprogramma’s specifieke effecten hebben op leerresultaten of welbevinden van leerlingen uit het (voortgezet) speciaal onderwijs is niet bekend.

Een meer continu onderwijsaanbod gedurende het jaar (ook wel aangeduid met ‘Year Round Schools’ of YRS) kan een oplossing voor leerverlies in de zomer zijn. Diverse onderzoeken naar het systeem van YRS laten echter zien dat leerprestaties niet verbeteren ten opzichte van een leerjaar met een lange zomervakantie. Uiteindelijk blijkt een andere verdeling van het totale aantal onderwijsuren over het jaar dus niet van invloed op de leerwinst. Over het effect van YRS specifiek voor leerlingen uit het (voortgezet) speciaal onderwijs staat niets vermeld.

Meer weten?

  • Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.
  • Bekijk de rapportage over zomerdip van het NOS Jeugdjournaal (31 juli 2018). Sjerp van der Ploeg, kennismakelaar bij de Kennisrotonde, is voor dit item geïnterviewd:

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Sjerp van der Ploeg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
(V)SO

Vraagsteller
schoolbestuur - bestuurder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag