Hoe kunnen leerkrachten het leren van kleuters die al kunnen lezen verrijken?

 PO | Differentiatie | Ook interessant
shutterstock_342595190

Aandacht besteden aan zowel begrijpend als technisch lezen, verhalen vertellen en hardop lezen. Daarmee verrijken leerkrachten het leren van kleuters. Verder is het belangrijk motivatie, interesse, autonomie en positieve zelfevaluaties te bevorderen. Een goede aanpak voor het leesonderwijs bij kleuters lijkt deelname aan taalsituaties en spel te zijn. Kinderen gaan samen lezen en schrijven, waardoor ze zich competent voelen en het belang van lezen en schrijven ervaren.

Mensen zijn van nature verhalenvertellers en kinderen doen dat op jonge leeftijd ook al. Lezen daarentegen ontstaat niet vanzelf. Jonge kinderen hebben de sociaal-culturele omgeving nodig om de geletterde wereld te leren kennen en er aan mee te doen. Door op verschillende plaatsen teksten en afbeeldingen tegen te komen, en hun eigen verhalen vast te willen leggen, gaan kinderen deelnemen aan geletterdheidspraktijken. In deze fase van ontluikende geletterdheid is voorlezen essentieel; kinderen leren zo de structuur van boekjes kennen. Vanaf circa negen maanden ontstaat er ook een gezamenlijke oriëntatie op het boek. Later gaan kinderen zelf boeken ‘voorlezen’, waarbij ze doorgaans eerst geleid worden door de plaatjes en pas later door het verhaal. Al vanaf circa twee jaar gaan kinderen symbolen herkennen, bijvoorbeeld van merken en van hun eigen tekeningen en ‘schrijfsels’. Schrijven gaat in de ontwikkeling vooraf aan alfabetisch leren lezen. Kinderen maken eerst tekeningen en krabbels, en gaan gaandeweg ‘echte’ teksten schrijven en lezen.

Vroeg beginnen

Er zijn grote verschillen in lees-en schrijfontwikkeling tussen jonge kinderen. Die verschillen worden deels bepaald door de thuissituatie – zijn er boeken aanwezig, wordt er voorgelezen? Voorlezen heeft positieve effecten op de leesvaardigheid van kinderen rond de vier, vijf jaar. Ook bestaat op die leeftijd een relatie tussen zelfstandig lezen in prentenboeken en leesvaardigheid, waarbij de interactie tussen opvoeder en kind tijdens het lezen helpend is. De ontwikkeling van leesbegrip en woordenschat door de tijd heen zijn stabieler dan die van plezier in lezen en leesfrequentie, die ook in enige mate stabiliteit vertonen. Met andere woorden: vroeg beginnen met bevorderen van de leesontwikkeling loont. Vooral jonge leerlingen hebben gedurende de leesontwikkeling behoefte aan instructie en beoordeling van zowel technisch lezen als begrijpend lezen. Motiverend is ook interactie waarbij evaluatie en instructie hand-in-hand gaan. Een andere meerwaarde van hardop lezen en verhalen vertellen is de ontwikkeling van de woordenschat. Verhalen vertellen en hardop voorlezen hebben voorkeur boven expliciete instructie, omdat deze activiteiten de taalontwikkeling veel breder stimuleren dan bijvoorbeeld alleen het aanleren van een lijst met woorden.

Het is belangrijk om in de klas een lees-schrijfcultuur te creëren, waar de kleuters veel ruimte krijgen om met elkaar te spelen en te praten, te lezen en te schrijven in een taalrijke omgeving. Op deze manier kunnen alle kleuters op hun eigen manier en niveau meedoen, zowel de kleuters die al kunnen lezen als kleuters die dit nog niet kunnen. De leerkracht observeert om een beeld te krijgen van de ontwikkelingsfase van een kind. Voor de narratieve ontwikkeling is van belang om verhalen na te spelen en in dat spel te tekenen en schrijven. Voor sommige leerlingen gaat het dan vooral om krabbels en tekeningen, terwijl andere kinderen al woorden kunnen schrijven. Kinderen leren hierdoor dat lezen en schrijven activiteiten zijn waarmee je de wereld, anderen en jezelf beter leert kennen. Hierbij zijn naast verhalende teksten informatieve teksten van belang. Informatieve teksten leiden tot meer cognitief uitdagende interacties, terwijl verhalende teksten de verbeelding van kinderen op een andere manier aanspreken. Het herlezen van teksten leidt vaak tot beter begrip, evenals digitale middelen die teksten ondersteunen.

Leren lezen is van belang voor de communicatieve, cognitieve en creatieve ontwikkeling van kinderen. Schrijven gaat in de ontwikkeling vooraf aan lezen. Door eigen tekeningen en schrijfsels terug te lezen wordt het lezen van andere bronnen ook gestimuleerd. De leesontwikkeling begint al bij het voorlezen van jonge kinderen, waarna ze zelf gaan lezen in prentenboeken en informatieve boeken. Als er op jonge leeftijd al aandacht is voor lezen en schrijven, dan zet zich dit door in het onderwijs op school.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marjolein Dobber (antwoordspecialist) en Georgia Vasilaras (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag