Wat is het effect van vrij lezen in de les op het leerklimaat in de klas (op het mbo)?

 MBO | Taal | Vakken

Vrij lezen heeft een positief effect op de taalvaardigheid van studenten. Of er ook (positieve) effecten zijn van vrij lezen op het leerklimaat, daarover is in de wetenschappelijke literatuur niets gevonden. Omgekeerd is wel gebleken dat interventies gericht op lezen het effectiefst zijn in een positief leerklimaat. Verder zijn andere effecten van vrij lezen gevonden, onder andere dat lezen een goede manier is om leerlingen of studenten te laten nadenken over beroepsethiek. En lezen van literaire fictie kan het empathisch vermogen en begrip van andermans leefwereld verhogen.

In een positief leerklimaat spelen drie basisbehoeften van motivatie een belangrijke rol: autonomie, sociale verbondenheid en competentie. Er is geen onderzoek bekend waarin werd onderzocht of vrij lezen deze aspecten van het leerklimaat in de klas bevordert, noch in het mbo, noch daarbuiten.

In literatuur uit de jaren ’70 en ’80 staat wel een zogenoemd quieting effect van vrij lezen in de klas beschreven (met name op de lagere school), een effect op rust en concentratie.

Er is overigens wel een omgekeerde relatie gevonden: het leren in een positief leerklimaat kan leiden tot betere resultaten bij lezen. Interventies gericht op lezen zijn het effectiefst binnen een positief leerklimaat. In een positief leerklimaat ondersteunt de  docent/school studenten bij het selecteren van leesteksten die aansluiten bij hun behoefte en motivatie. Ook zorgt de docent/school voor een veilige leeromgeving waar de verschillen tussen studenten in leesgedrag gewaardeerd en gerespecteerd worden. En studenten worden ondersteund met feedback bij het lezen.

Taalvaardigheid

Vrij lezen heeft een positief effect op verschillende aspecten van taalvaardigheid. Vrij lezen verbetert bijvoorbeeld de vaardigheid in technisch en begrijpend lezen en het vergroot de woordenschat van studenten. Ook hangt vrij lezen samen met intellectuele vaardigheden en academisch succes.

Vrij lezen en vrijetijdslezen krijgen onvoldoende aandacht in het mbo en effecten op de andere vakken en vaardigheden worden onderschat. De focus in het taalonderwijs op het mbo is met de intrede van de verplichte taalexamens komen te liggen op het lezen van zakelijke teksten. Dat is immers wat er van studenten op het examen wordt gevraagd. Vrij lezen kan echter ook bijdragen aan deze ‘zakelijke’ taalvaardigheid. Doordat vrij lezen de algemene taalvaardigheid verhoogd, worden de beroepsgerichte literatuur en studieboeken toegankelijker en voor studenten beter te begrijpen.

Andere effecten van vrij lezen

Leesbevordering in het mbo heeft de laatste jaren veel aandacht gekregen, vanwege het positieve effect op taalvaardigheid. Over andere effecten van vrij lezen in het mbo is er niet veel informatie voorhanden. Wel zijn er verscheidende pilotonderzoeken in het mbo uitgevoerd. De pilots zijn gericht op het stimuleren van lezen van fictie onder mbo-studenten. Uit een pilot bij roc Friese Poort bleek dat het lezen over het vak of beroep bijdraagt aan een verhoogde interesse voor lezen in het algemeen. Ook blijkt uit dat leesvaardigheid om verschillende redenen van belang is voor het op gang brengen van het gesprek over burgerschapsvorming.

Het maakt wel uit wat studenten lezen. Er is een positieve relatie tussen vrij lezen (van fictie) en empathisch vermogen. Het lezen van literaire fictie beïnvloedt het begrip van de leefwereld van anderen positief. Dit wordt ook wel Theory of Mind genoemd, ofwel het menselijk vermogen om te begrijpen dat andere mensen iets kunnen geloven of wensen hebben, die verschillen van die van jezelf. Het is niet onderzocht of deze effecten van het lezen van literaire fictie ook voor mbo-studenten gelden.

Het is denkbaar dat bovenstaande effecten van vrij lezen bijdragen aan een positief leerklimaat, maar uiteraard moet onderzoek dat uitwijzen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Annemarie Groot (ecbo) en Ingrid Christoffels (Kennismakelaar Kennisrotonde). Hiertoe hebben zij Kees Broekhof (Sardes) geconsulteerd.

Onderwijssector
MBO

Vraagsteller
mbo-instelling - adviseur of beleidsmedewerker

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag