Wat zijn de opbrengsten van vakintegratie?

 PO | 21e-eeuwse vaardigheden | Taal | Vakken

Taal- en rekenlessen integreren in het bètaonderwijs kan bijdragen aan zowel domeinkennis als taal- en rekenvaardigheden. Dit vraagt stevige inhoudelijke expertise van de leraar. Over de effecten van (thematische) vakintegratie op probleemoplossingsvaardigheden, informatievaardigheden en samenwerking is niet veel bekend. Wel weten we dat leerlingen dergelijke vaardigheden alleen goed kunnen ontwikkelen als ze een voldoende basis van domeinkennis hebben. 

We spreken over vakintegratie als afzonderlijke schoolvakken tot één leergebied worden samengevoegd. Het kan dan gaan om zaakvakken (zoals aardrijkskunde, geschiedenis, filosofie, economie), om bètavakken (natuurkunde, techniek) en om algemene vakken als rekenen en taal.

Zaakvakintegratie

Zaakvakken geïntegreerd aanbieden, wordt ook wel ‘thematisch’ onderwijs genoemd. Een thema, veelal uit de belevingswereld van leerlingen (het weer, vakantie, gezondheid), fungeert dan als kapstok voor een reeks van leerinhouden. Thematische zaakvakintegratie is overigens meer dan thematisch onderwijs.

Er is weinig onderzoek gedaan naar opbrengsten van zaakvakintegratie. De meeste studies betreffen rapportages (actieonderzoek) over kleinschalige activiteiten en how-to’s. Als er leereffecten worden gevonden, is de kans groot dat effecten van integratie van leerinhoud (ontschotting) veroorzaakt worden door andere factoren. Denk aan het gebruik van nieuwe werkvormen, meer keuzevrijheid voor de leerling of een veranderde aanpak van de leraar. De leerinhoud, leeractiviteiten, didactische werkvormen en onderwijsdoelen lijken dus sterk met elkaar samen te hangen.

Bètavakken en taal

Onderzoek naar integraal bètaonderwijs laat meestal zien dat leerlingen in geïntegreerde programma’s (iets) betere leerprestaties behalen dan leerlingen in traditionele programma’s. Vooral de combinatie van bètavakken met taal- en rekenonderwijs blijken krachtig.

Leerlingen die bij taal geïntegreerde lessen kregen in plaats van traditionele instructie deden het beter op woordenschat (jongere leerlingen) en leesbegrip (oudere leerlingen). Ook ontwikkelden de leerlingen een positieve houding ten opzichte van wetenschappelijke onderwerpen.

Waarom versterken wetenschapsonderwijs en taalonderwijs elkaar? Schrijven en spreken zijn belangrijke instrumenten om wetenschappelijke concepten te construeren. Aan de andere kant levert de wetenschap een betekenisvolle context waarbinnen woorden betekenis krijgen en vaardigheden geoefend kunnen worden. De leerstof wordt op een rijkere wijze geboden, waardoor deze beter beklijft. Ook de herhaling in eigen woorden draagt bij aan een betere kennisverwerving en een betere taalontwikkeling.

Bètavakken en rekenen

Bij de combinatie bètavakken met rekenen bleek het voor de ontwikkeling van wiskundevaardigheden het beste om met rekenen te beginnen en daarop aansluitend de bètavakken te geven. De beste bètaprestaties worden juist behaald bij totale integratie van de vakken. Vakintegratie vereist daarom een sterke inhoudelijke rol van de leraar, om de vakken goed in elkaar te schuiven.

Integratie van kunstonderwijs

Kunstvormen zoals muziek of toneel kunnen ook worden geïntegreerd in het curriculum. Met name leerlingen met leerachterstanden profiteren van dit onderwijs. Via het kunstonderwijs kan de stof worden herhaald, maar net op een andere manier (bijvoorbeeld historische feitjes naspelen in een toneelstuk). Dit zorgt voor een geheugenspoor. Het kunstonderwijs kan ook worden ingezet om informatie dieper te verwerken waardoor deze beter beklijft. 

Domeinkennis

We weten dus het een en ander over effecten van typen vakintegratie op domeinkennis en taal-en rekenvaardigheden. We hebben weinig informatie gevonden over effecten van vakintegratie op andere typen vaardigheden, zoals probleemoplossend vermogen of informatievaardigheden. We weten wel dat vaardigheden zoals probleem oplossen en samenwerken, en informatievaardigheden beginnen bij een goede basis in domeinkennis. Om een probleem op te lossen heb je kennis nodig. Dat geldt zowel binnen een enkel vak, als wanneer je meerdere vakken combineert. Leerlingen die gecombineerde lessen krijgen en starten vanuit een goede basis van domeinkennis, zouden van daaruit wel gericht kunnen werken aan vaardigheden als samenwerken, probleem oplossen en informatie zoeken.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ander relevant leesvoer is:

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan kennismakelaars Melissa van Amerongen en Sanne Kruijer. Zij hebben hiertoe de volgende experts geraadpleegd: Jan van Driel (Leiden Universiteit), Carla van Boxtel (Universiteit van Amsterdam) en Paul Kirschner (Open Universiteit).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Wat zijn de specifieke kenmerken van mbo studenten niveau 3 voor curriculumontwerp?
 MBO | Schoolloopbaan
Het blijkt lastig om specifieke leerlingkenmerken toe te dichten aan de groep mbo-studenten niveau 3. De mbo-populatie is op een groot aantal kenmerken (variabelen in databestanden) zeer divers en deze variëteit tekent zich af zowel binnen als tussen de niveaus. Het weinige onderzoek naar leerlingkenmerken dat is uitgevoerd, ging vooral over leerhoudingen, werk- en beroepsbeeld, normen voor sociaal gedrag en maatschappelijke betrokkenheid. Specifiek onderzoek naar leerlingkenmerken met het oog op elementen waaraan het curriculumontwerp zou moeten voldoen, heeft zich beperkt tot leerlingen op niveau 1 en 2.
Lees verder
Wat is er bekend over de effectiviteit van het practicum voor het verwerven van (theoretische) begrippen uit de bètavakken?
 VO | 21e-eeuwse vaardigheden | Schoolloopbaan | Vakken | Vernieuwingsonderwijs | Werkplekleren | Ook interessant
Practicum kan verwijzen naar veel verschillende onderwijsvormen zoals traditionele practica, onderzoekspractica en demonstratiepractica. Traditionele practicumvormen, die dienen ter bevestiging of illustratie van eerder onderwezen theorie, blijken weinig effectief te zijn om leerlingen (theoretische) begrippen te laten verwerven.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag