Welke computerprogramma’s zijn effectief voor jonge kinderen met lees- en spellingproblemen?

 PO | ICT | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken

Voor het ondersteunen van kinderen met dyslexie zijn diverse computerprogramma’s beschikbaar. Hoewel de meeste van deze computerprogramma’s niet op effectiviteit zijn onderzocht, zijn er wel richtlijnen te formuleren voor het werken met digitale spellingprogramma’s, op basis van empirisch onderzoek. Spellingprogramma’s kunnen van grote waarde zijn bij het automatiseren door middel van oefening. Recente programma’s werken volgens de principes van effectief oefenen. Deze programma’s geven feedback en zorgen voor een adaptief aanbod van leerinhouden. Daarbij blijft het de verantwoordelijkheid van de leraar te zorgen voor de samenstelling van het onderwijsprogramma.

Op verschillende websites is informatie te vinden over computerprogramma’s die ingezet kunnen worden voor kinderen met ernstige lees/spellingsproblemen. Een aantal kenmerken van digitale spellingsoefenprogramma’s voor zwakke spellers blijken te werken. Zo is het oefenen van spelling met de computer, inprenting met directe feedback, de meest effectieve manier om de spelling van spellingzwakke leerlingen te verbeteren. De computerondersteunde spellingoefeningen kunnen nog verder worden geoptimaliseerd door gedetailleerde specificaties van de woordkenmerken (fonologie, orthografie en semantiek) te versterken.

Tips voor effectieve spellinghulp aan spellingzwakke leerlingen

Op basis van onderzoek geven we de volgende tips voor effectieve spellinghulp aan spellingzwakke leerlingen:

  • Oefen met de computer kleine woordpakketten van ongeveer 10 woorden. Het kan zinvol zijn om deze woorden in korte betekenisvolle (waar mogelijk definiërende) zinnen/ zinsdelen te verwerken en die te oefenen. Op deze wijze worden ook semantische aspecten geactiveerd tijdens het oefenen. De activatie van semantische aspecten bevordert het lange termijn behoud van de kennis. Op deze wijze wordt overigens met meer dan 10 woorden geoefend. Het is belangrijk om dit te verminderen als dat nodig is voor een leerling.
  • Kies het niveau waarop geoefend wordt iets hoger dan het huidige niveau van de leerling (ongeveer een half jaar boven het geconstateerde niveau).
  • Oefen in één woordpakket met meerdere, niet verwarbare spelling-categorieën.
  • Typen bevordert de actieve verwerking van woorden. Voor zeer zwakke leerlingen kan het daarnaast ook nog van belang zijn om de woorden zelf uit te spreken voordat ze getypt worden. De woorden worden eerst uitgesproken door de computer, de leerling zegt ze na en typt ze daarna.
  • Kies in de woordpakketten voor woorden die frequent voorkomen in de geschreven taal van de leerlingen, dit verhoogt de kans op lange termijn behoud van de kennis.
  • Geef minstens één keer per week een motiverende authentieke schrijfopdracht zodat leerlingen hun spellingkennis gebruiken. Benadruk het belang van redigeren en geef de leerlingen daartoe de gelegenheid. Spellingzwakke kinderen maken gebruik van de tekstverwerker voor directe feedback. Gebruik binnen de tekstverwerker bij voorkeur ook een tekst-naar-spraakprogramma met een goede woordvoorspeller (bijvoorbeeld Sprint plus). Het tekst-naar-spraakprogramma geeft feedback door het geschrevene uit te spreken en de woordvoorspeller verhoogt het repertoire aan woorden dat de leerling tot zijn beschikking heeft en vermindert de neiging tot het vermijden van moeilijke woorden.
  • Laat leerlingen elkaars werk nakijken, om het spellingbewustzijn en het verantwoordelijkheidsgevoel ten aanzien van spelling te vergroten. Daarbij kunnen ze gebruik maken van hulpmiddelen, zoals de spellingcontrole van de tekstverwerker en http://woordenlijst.org. Het nakijken van het eigen werk is vaak te moeilijk.
  • Herhaal de oefeningen gedurende langere tijd (weken, maanden), zodat de spellingkennis niet snel vervalt.

Digitale programma’s als aanvullend leermiddel

Recente, krachtige computerprogramma’s kunnen het oefenen voor automatisering volledig aansturen. Dit is met name van nut voor zwakke leerlingen die meer systematische en intensieve ondersteuning nodig hebben. Het ontslaat de leerkracht echter nooit van het aanbieden van een goed onderwijsprogramma, waarin lezen en taal wordt aangeboden in een meer natuurlijke en realistische context. Een voorbeeld hiervan is het lezen van boeken. Voor zwakke leerlingen kunnen in dit verband dan weer compenserende middelen ingezet worden, zoals luisterboeken. Ook is het belangrijk dat kinderen die achter een computer aan het werk zijn sociaal-emotionele ondersteuning ontvangen om de motivatie en de bereidheid om het oefenen vol te houden, te bevorderen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Thoni Houtveen en Anne Luc van der Vegt (kennismakelaars Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
GGZ-instelling

Gerelateerde vragen:

Wat zijn de leeropbrengsten van tabletgebruik in de basisschool?
 PO | ICT
Goed geïmplementeerde tabletprogramma’s kunnen bijdragen aan betere leerprestaties. Er zijn effecten maar die zijn vrij klein en heel uitlopend.
Lees verder
Wat is de relatie tussen de ontwikkeling van leesvaardigheid in het Engels als vreemde taal en dyslexie in de basisschoolleeftijd?
 PO | Leer- & gedragsproblemen | Taal | Vakken
Dyslexie verwijst naar een stoornis in het (leren) lezen en/of spellen, die ook invloed heeft op het leren lezen van Engels als vreemde taal. Met name het niet transparante taalklanksysteem in het Engels belemmert het leren lezen in deze taal. Mondelinge taalvaardigheden en andere specifieke vaardigheden (zoals leesstrategieën) geleerd in de moedertaal kunnen helpen de vreemde taal te leren (lezen). Ook blootstelling aan de vreemde taal en het ontwikkelen van compensatievaardigheden kunnen helpen.
Lees verder
Welke soort buitenschoolse behandelingen voor dyslexie zijn effectief? En kunnen ze ook op school worden ingezet?
 PO | VO | (V)SO | Taal
De behandeleffecten voor dyslexie blijken het grootst op spellingvaardigheid en minder op lezen. Trainingen in technisch lezen en spellen hebben meer effect dan andere soorten trainingen, bijvoorbeeld gericht op vloeiend lezen of begrijpend lezen. Eén-op-één begeleiding heeft een even groot effect op de leesvaardigheid als instructie in een kleine groep. Mits een ervaren leerkracht of een goed getrainde onderwijsassistent of vrijwilliger die groep begeleidt. Spelling oefenen met de computer is de meest effectieve manier om de spelling van spellingzwakke leerlingen te verbeteren. Maar alleen als het programma adaptief is en directe feedback geeft.
Lees verder
Wat is het effect van geanimeerde prentenboeken en het programma Letters in Beweging op de beginnende geletterdheid en taalontwikkeling van risicoleerlingen in groep 1 en 2?
 PO | VVE | Gelijke kansen | ICT | Taal | Vakken
Geanimeerde prentenboeken en het programma Letters in Beweging hebben een positief effect op de taal- en leesontwikkeling van risicoleerlingen. De effecten zijn echter mede afhankelijk van de kwaliteit van het boek, de ingebouwde interactie, het aantal keren dat het boek aangeboden wordt en de interactie met een volwassene. Bij kinderen met ernstige spraak- en taalmoeilijkheden (ESM) is voorzichtigheid geboden met achtergrondgeluid en muziek.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag