Welke didactische strategieën hebben een positieve invloed op het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen in het praktijkonderwijs?

 VO | (V)SO | Leer- & gedragsproblemen | Zelfregulerend leren

Om het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen te vergroten, is het belangrijk de focus te verleggen van leerprestaties naar het leerproces. Dat kan door doelen te stellen gericht op het proces en procesgerichte feedback te geven. Probeer daarbij ook de overtuigingen van de leerling gunstig te beïnvloeden en gebruik procesgerichte en strategische instructie

Voldoende zelfvertrouwen en een positief (maar realistisch) zelfbeeld hebben, zijn belangrijk voor het leveren van prestaties. Maar leerprestaties leiden ook tot zelfinzicht. Als de leerprestaties verbeteren, verbetert het zelfinzicht. Het omgekeerde is ook het geval: verbetering van zelfinzicht leidt tevens tot betere prestaties. Het onderwijs kan het beste aan beide tegelijk aandacht besteden.

Dat geldt ook voor het vergroten van zelfstandigheid. Wanneer zelfstandigheid wordt aangeleerd en gestimuleerd, en toeneemt, kan het zelfvertrouwen groeien. Doordat het zelfvertrouwen groeit, kiest een leerling meer uitdagende taken, kan en durft een leerling meer zelfstandig te werken, en levert hij/zij daarmee betere prestaties en vice versa.

Focus op het leerproces

Wanneer je het zelfvertrouwen en zelfstandigheid van leerlingen wilt vergroten moet er meer aandacht zijn voor het leerproces en minder voor de leerprestaties. De focus kan worden verlegd van prestaties naar het proces door:

  • doelen te stellen die gericht zijn op het proces
  • procesgerichte feedback te geven
  • overtuigingen van de leerling gunstig te beïnvloeden
  • een procesgerichte en strategische instructie te gebruiken

Doelen stellen

Er kunnen drie soorten doelen worden onderscheiden: prestatiedoelen, beheersingsdoelen of een combinatie van beide, de zogenoemde groeidoelen. Juist de groeidoelen hebben invloed op het zelfvertrouwen en daarmee op de zelfstandigheid. Een groeidoel is specifiek en uitdagend, lokt competitie met eerdere eigen prestaties uit en is gericht op zelfverbetering. Het is zinvol om samen met leerlingen (groei-)doelen te formuleren en deze op te nemen in de individuele ontwikkelplannen.

Procesgerichte feedback

Feedback op het leerproces (via welke ‘weg’ kom je het beste tot je uiteindelijke prestatie) is effectiever dan feedback op de prestatie (het geven van een cijfer). Feedback op het leerproces heeft positieve effecten op het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van leerlingen. Deze feedback moet ingaan op drie aspecten: Wat is je doel, waar sta je nu en wat is de volgende stap om dichter bij je doel te komen. Vooral deze derde stap is erg belangrijk om je feedback effectief te laten zijn. Meer hierover valt te lezen in eerdere bijdragen aan de kennisrotonde:

Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback? en Heeft het nakijken van schriften zin?.

Overtuigingen van leerlingen

Persoonlijke overtuigingen van leerlingen zijn van invloed op hun gedrag op school. Leerlingen met een zogenoemde statische mindset zijn ervan overtuigd zijn dat intelligentie vaststaat: “je bent slim of je bent dom en daar is niets aan te veranderen”. Zij vermijden uitdagingen uit angst voor fouten. Bij moeilijke opdrachten geven ze snel op.
Andere leerlingen zijn ervan overtuigd dat intelligentie en talenten te veranderen zijn. Ze weten dat je juist door het maken van fouten, nieuwe dingen kunt leren en daardoor je kwaliteiten kunt ontwikkelen. Dit wordt een op-groei-gerichte mindset genoemd.

We kunnen invloed hebben op deze mindset, op de leertaken die leerlingen kiezen, op het leergedrag dat zij gaan vertonen, en daarmee op de leerprestaties die zij kunnen halen.
Als we bij leerlingen een op-groei-gerichte mindset willen ontwikkelen, moeten we een brug bouwen van ‘Ik kan het niet’, naar ‘Ik kan het nog niet’. Zo kunnen de leeropbrengsten bij alle leerlingen toenemen. De minder goed presterende leerlingen hebben hier het meest profijt van.

Instructie

In het praktijkonderwijs werkt het goed om een les te starten met een groeps-/klassikale instructie, die aansluit bij de aanwezige vaardigheden van de leerlingen. Dit heeft een positief effect op de zelfstandigheid van de leerlingen. Het advies is ook gebruik te maken van strategische instructie. Deze geeft betere resultaten dan directe instructie, die in het praktijkonderwijs vaak wordt gebruikt.
Bij strategische instructie ligt de nadruk op het aanleren en effectief gebruik maken van (leer-)strategieën voor zelfstandig uitvoeren van taken of het oplossen van problemen. Strategische instructie werkt goed bij leerlingen met cognitieve beperkingen. Er worden goede resultaten behaald en leerlingen worden zelfstandiger.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Marit Kruiskamp-van Buuren (antwoordspecialist) en Christa Teurlings (kennismakelaar). Zij hebben hiertoe Sandra van Aalderen (Universiteit Twente) geconsulteerd.

Onderwijssector
VO, (V)SO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Heeft het nakijken van schriften zin?
 PO | Toetsen & feedback | Werkdruk
Nakijken kan zinvol zijn als daarmee feedback wordt gegeven op het leerproces van de leerling. De leerling moet deze feedback wel direct verwerken. Nakijken heeft ook zin als de leerkracht de informatie die hij daaruit verkrijgt, benut in zijn lessen en/of instructie. Als er alleen fouten worden aangestreept of gecorrigeerd, heeft nakijken geen of zelfs een negatief effect.
Lees verder
Kan het geven van feedback de motivatie en leerresultaten van studenten positief beïnvloeden en wat is effectieve feedback?
 VO | MBO | Motivatie | Toetsen & feedback
Feedback kan het lesgeven, maar vooral het leren en de leerresultaten verbeteren. Feedback op de kwaliteit van het werk en het leerproces of de leerstrategie zijn het nuttigst. Positieve feedback, gericht op het werk en/of de leerstrategie, bevordert de (intrinsieke) motivatie en het leren.
Lees verder
Leidt het werken vanuit leerdoelen en leerlijnen tot een versterking van het eigenaarschap bij leerlingen?
 PO | Schoolloopbaan | Zelfregulerend leren
Het werken vanuit leerlijnen en leerdoelen kan het eigenaarschap bij leerlingen versterken. Het hangt echter van de omstandigheden af of deze versterking daadwerkelijk plaatsvindt. Belangrijke voorwaarden voor meer eigenaarschap hebben te maken met doelstellingen, toetsing en feedback, instructiestrategie, en professionalisering van leerkrachten en teams.
Lees verder
Wat kunnen leerkrachten doen om het welbevinden van cognitief zwakkere leerlingen te bevorderen?
 PO | Differentiatie | Gelijke kansen
Werken in homogene niveaugroepen kan ten koste gaan van het zelfvertrouwen en welbevinden van leerlingen in lagere niveaugroepen. Leerkrachten bieden deze leerlingen soms minder rijke en motiverende instructie aan. Door de focus te verbreden (niet alleen cognitieve vakken) en ruimte te bieden voor eigen keuzes in een positieve sfeer kan de leerkracht bijdragen aan het welbevinden van leerlingen.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag