Welke factoren verklaren de werkdruk die leerlingen ervaren in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs? Wat kan de school daar aan doen?

 VO | Werkdruk

De werkdruk die leerlingen ervaren neemt toe. Mogelijke oorzaken zijn veranderingen in de samenleving (prestatiemaatschappij), op school (veel huiswerk en toetsen) en in tijdbesteding (bijbaantjes). Ook de sociale druk is groot. Scholen kunnen leerlingen ondersteunen met onder meer stressmanagementprogramma’s en betere communicatie rond toetsen. Verder zijn leerlingen geholpen met leren plannen en het maken van proeftoetsen. Een latere start van lessen en toetsen sluit beter aan bij het bioritme van leerlingen en kan het gevoel van werkdruk verminderen.

Werkdruk is een disbalans tussen de eisen die aan een individu worden gesteld en de mogelijkheden van het individu om aan die eisen te voldoen. Deze eisen hebben betrekking op onder meer kwaliteit van prestaties, moeilijkheid van taken, hoeveelheid taken en beschikbare tijd.

Leerlingen ervaren meer werkdruk

Ruim 35 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs ervaart een hoge werkdruk door school. Dit is een verdubbeling ten opzichte van 2001. Onder zestienjarigen is de ervaren werkdruk groter dan onder twaalfjarigen. In havo en vwo ervaren leerlingen meer werkdruk dan in het vmbo. Meisjes vinden school weliswaar leuker dan jongens, maar voelen wel meer werkdruk; 42 tegenover 30 procent.

Leerlingen hebben het gevoel niet te mogen falen. Ze moeten een zo hoog mogelijke opleiding volgen, in één keer de juiste keuze maken, goede cijfers halen en voldoen aan de hoge verwachtingen van hun omgeving. Verder speelt de hoeveelheid werk een rol, evenals het belang dat leerlingen aan een toets toekennen. Hoe meer tijd leerlingen aan huiswerk besteden, hoe meer stress ze ervaren.

Mogelijke oorzaken van de werkdruk die leerlingen ervaren zijn maatschappelijke ontwikkelingen, veranderingen op school en in tijdbesteding, en sociale media. De relaties tussen deze factoren en ervaren werkdruk zijn echter nauwelijks empirisch getoetst.

Emotieregulering en sociale steun

Scholen kunnen onder meer met stressmanagementprogramma’s leerlingen helpen met het reguleren van emoties als gevolg van stress. Ook mindfulness of meditatielessen kunnen daaraan bijdragen. Er zijn positieve effecten van deelname aan dergelijke programma’s, hoewel niet alle manieren waarop ze de effectiviteit van een programma meten goed zijn te vergelijken.

Leerlingen verwerken aan school gerelateerde stress vooral door er met hun ouders over te praten, erover na te denken en hun vrienden om hulp te vragen. Sociale steun kan dus helpen de stress te verminderen. Hierop doorredenerend zouden mentoren zich bewuster mogen zijn van hun ondersteunende rol en leerlingen meer kunnen stimuleren om met hun omgeving te praten.

Rondom toetsen

De manier waarop leraren over toetsen communiceren is belangrijk. Steeds benadrukken hoe belangrijk toetsen voor de toekomst van de leerlingen zijn bijvoorbeeld, werkt contraproductief. Om angst voor toetsen weg te nemen, is het beter om aan te sluiten bij de kennis en behoeften van de leerling en individuele hulp aan te bieden.

Scholen kunnen ook wat doen aan de hoeveelheid toetsen en huiswerk, en op de druk om goede cijfers te halen. Het afnemen van proeftoetsen helpt leerlingen in hun voorbereiding op de echte toets. Leerlingen hebben er baat bij als zij hulp krijgen bij het maken van planningen en overzichten van wat zij moeten doen en leren.

Voorbeelden van itoetsen later op de dag inplannen, zodat de leerlingen beter uitgerust daaraan beginnen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Ander relevant Kennisrotonde-antwoord:

Wat zijn de meest gunstige tijdstippen om les te geven aan vo-leerlingen voor hun leerprestaties?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Anke Klein Hulse (antwoordspecialist) en Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VO

Vraagsteller
vo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Wat zijn de meest gunstige tijdstippen om les te geven aan vo-leerlingen voor hun leerprestaties?
 VO | MBO | Schoolorganisatie
De puberteit heeft tot gevolg dat jongeren pas later op de avond behoefte aan slaap hebben, terwijl hun slaapbehoefte in aantallen uren op ruim 9 uur per nacht blijft. Pubers willen daarom in de ochtend wat langer slapen. Doordeweeks moeten scholieren vroeg hun bed uit om op tijd te zijn voor het eerste lesuur. Bij een deel van de scholieren leidt dat tot een gebrek aan slaap. Dat gebrek aan slaap beïnvloedt hun leerprestaties negatief. Onder bepaalde voorwaarden (namelijk dat de extra tijd wordt besteed aan extra slaap) kan het later starten van de lessen in het voorgezet onderwijs, bijvoorbeeld een uur of half uur, daarom bijdragen aan betere leerprestaties. Daarvan zullen vooral de leerlingen profiteren die behoren tot het chronotype ‘avondmens’.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag