Wat zijn werkzame kenmerken van afstandsonderwijs in het mbo?

 VOLWASSENENEDUCATIE | MBO | HO | SECTOROVERSTIJGEND | ICT
afstandsonderwijs

Werkzame kenmerken van afstandsonderwijs zijn constructieve doelgerichte dialoog tussen student en docent, een goede en flexibele structuur van het programma en gevoel van autonomie bij de student. Online-onderwijs gecombineerd met face-to-face momenten (blended onderwijs) lijkt effectiever te zijn dan alleen online- of face-to-face-onderwijs. Dit blijkt in elk geval voor in het hoger onderwijs en volwassenenonderwijs. Over effectiviteit en kenmerken van afstandsonderwijs specifiek in het mbo is weinig bekend.

In afstandsonderwijs richt een opleidingsinstituut zich op een studentengroep en zorgen interactieve telecommunicatiesystemen voor verbinding tussen lerenden, middelen en docenten. Net als bij traditioneel onderwijs is interactie essentieel. De termen afstandsonderwijs, online onderwijs en afstandsleren worden vaak door elkaar gebruikt, maar eigenlijk gaat onderwijs over het aanbod en leren gaat over de lerende.

Voorwaarden voor afstandsonderwijs en -leren

Onderzoek naar kenmerken en effectiviteit van afstandsonderwijs in het mbo is schaars. Daarom zijn in dit antwoord bevindingen beschreven uit onderzoek dat in andere onderwijssectoren is uitgevoerd, vooral onder studenten in het hoger onderwijs of volwassenenonderwijs.

Voor er sprake kan zijn van afstandsonderwijs en –leren moet er aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. Hebben studenten goede toegang tot digitale middelen en internet, zijn ze voorbereid op het leren op afstand? En is er voldoende aandacht voor de verdere voorbereiding studenten, docenten en anderen in de school om afstandsonderwijs tot een succes te maken?

Bij afstandsonderwijs is er letterlijk meer afstand tussen student, docent en onderwijs. Deze fysieke afstand kan leiden tot een meer psychologische afstand, met als mogelijk gevolg lagere leeropbrengsten. Om dit tegen te gaan, en het gevoel bij studenten dat ze iets leren te versterken, lijken vooral dialoog, structuur en autonomie van belang.

Werkzame kenmerken van afstandsonderwijs

Dialoog houdt in: ‘wederkerige, constructieve, leerdoelgerichte communicatie tussen docenten en studenten’. De docent is goed bereikbaar en geeft passende begeleiding. De interactie geeft studenten het gevoel dat de docent een actieve bijdrage levert aan hun leerproces. Sociale media kunnen een aanvullende rol spelen in het onderlinge contact en de betrokkenheid, en om meer maatwerk bieden.

Bij structuur gaat het om ‘een goed georganiseerd, gestructureerd en bij voorkeur flexibel onderwijsprogramma’. Wanneer ontwerp, organisatie en toetsing van het onderwijs in lijn zijn met de leerdoelen, betaalt dat zich uit. Studenten behalen hogere cijfers en zijn tevredener over hun online onderwijs. Wel verschillen studenten in de mate waarin zij functioneren in een online leeromgeving. Niet elke student is in staat zelfstandig en gedisciplineerd te werken. Studievolwassenheid en zelfregulerend vermogen spelen daarbij een rol.

Studenten die autonomie ervaren, zijn gemotiveerder en presteren beter. Over online colleges in het hoger onderwijs bijvoorbeeld zijn ze positief, omdat het hun de mogelijkheid geeft in eigen tempo de uitleg te zien, terug te spoelen of te pauzeren. Type student en type vakgebied zijn niet van invloed op de effectiviteit en werking van afstandsonderwijs.

Effectiviteit afstandsonderwijs versus klassikaal onderwijs nog onbeslist

Op basis van de huidige stand van onderzoek is het niet mogelijk scherpe conclusies te trekken over de effectiviteit van afstandsonderwijs vergeleken met klassikaal onderwijs. Volgens sommige studies lijkt afstandsonderwijs beter, volgens andere face-to-face-onderwijs, volgens weer andere is er geen verschil. Enige eenduidigheid bestaat wel over de effectiviteit van online leren bij blended onderwijs. Online onderwijs lijkt namelijk effectiever wanneer er ook face-to-face momenten worden toegevoegd. In het mbo kan dat een oplossing bieden voor het leren van vaardigheden die een fysieke praktijkcontext vereisen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

Andere relevante Kennisrotonde-antwoorden:

Bestaan er voorbeelden van tijds- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren en wat is de rol van de docent hierbij?

In hoeverre draagt een app waarbij mbo-studenten tijdens hun stageperiode opdrachten krijgen gericht op theoretische vakinhoud, bij aan leer- en toetsresultaten?

Zie ook: Kennisrotonde afstandsonderwijs

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Rosanne Dubbeld, Andrea Klaeijsen (antwoordspecialisten) en Niek van den Berg (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
VOLWASSENENEDUCATIE, MBO, HO, SECTOROVERSTIJGEND

Vraagsteller
mbo-instelling - docent

Gerelateerde vragen:

Bestaan er voorbeelden van tijds- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren en wat is de rol van de docent hierbij?
 VO | MBO | Differentiatie
Het Nederlandse project Urway is een vorm van tijds- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren. In dit project draagt de docent de regie over het leerproces deels over aan de leerling en neemt zelf een coachende rol aan. Voor leeropbrengsten bij tijd- en plaatsonafhankelijk gepersonaliseerd leren is het van belang dat de dialoog tussen deelnemers en docent, de structuur van het onderwijsprogramma en de autonomie van de leerling in balans zijn. Maar net als in de onderwijspraktijk is ook in de wetenschappelijke literatuur het aantal voorbeelden bijzonder schaars.
Lees verder
In hoeverre draagt een app waarbij mbo-studenten tijdens hun stageperiode opdrachten krijgen gericht op theoretische vakinhoud, bij aan leer- en toetsresultaten?
 MBO | ICT
Het werken met WhatsApp of social media vergroot de betrokkenheid van studenten en zorgt ervoor dat ze ook buiten de lesuren leren. Nadelen zijn de extra tijdsinvestering, de mogelijk dalende formele schrijfvaardigheid van studenten en de hoeveelheid irrelevante berichten die de gebruikers delen. Het is belangrijk om de theorie te koppelen aan de praktijk waar de studenten op dat moment mee bezig zijn. Verder is tweezijdige communicatie noodzakelijk.
Lees verder
Kennisrotonde afstandsonderwijs
Op dit moment zijn scholen hard aan de slag om het onderwijs op afstand te organiseren voor hun leerlingen. De Kennisrotonde zet zich in om de onderwijspraktijk zo goed mogelijk te ondersteunen. Op deze pagina over afstandsonderwijs staan relevante inzichten over wat wel en niet werkt.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag