Wat is de meerwaarde van de Cito-toetsen Woordenschat voor het volgen van de woordenschatontwikkeling?

 PO | Taal | Toetsen & feedback | Vakken

De toetspakketten LOVS Woordenschat van Cito zijn een hulpmiddel om op lange termijn het globale woordenschatniveau (brede woordenschat en diepe woordenschat) en de woordenschatontwikkeling van leerlingen in kaart te brengen. De resultaten van de toets geven informatie over die ontwikkeling en kunnen helpen om beslissingen te nemen over de schoolloopbaan van leerlingen. Om positieve effecten te sorteren op de woordenschatontwikkeling zouden scholen de toets ook formatief kunnen gebruiken. Dan zetten ze de toetsresultaten in om het woordenschatonderwijs aan te passen. Dit vereist een aantal randvoorwaarden: eigenschappen van de toets zelf, de frequentie van afname, de leerling, de schoolcultuur, de inrichting van het (digitale) LOVS en de expertise van schoolteams.

De woordenschatontwikkeling van kinderen wordt om verschillende redenen geëvalueerd. Om informatie over de woordenschatontwikkeling te verstrekken aan de leerling zelf, zijn of haar ouders, collega’s of andere instanties. De evaluatiegegevens worden ook gebruikt om onderwijs te bieden dat aansluit op het niveau van de leerlingen. En met die gegevens kan de school het eigen taalonderwijs evalueren en zo nodig bijsturen. Bovendien kan de informatie uit de evaluatie helpen bij het nemen van beslissingen over bijvoorbeeld zittenblijven of externe hulpverlening. Bij de evaluatie van de woordenschatontwikkeling wordt idealiter gebruikgemaakt van verschillende bronnen, zoals toetsen, observaties en interactieve gesprekken.

Welke toetsen

Om de woordenschatontwikkeling van leerlingen te meten, zijn er methodegebonden toetsen en methodeonafhankelijke toetsen. Methodegebonden toetsen gaan na in hoeverre de leerling de aangeboden woorden in de methode beheerst. Methodeonafhankelijke toetsen, zoals de toetspakketten LOVS (Leerling en Onderwijs Volg Systeem) Woordenschat, brengen het algemene woordenschatniveau van leerlingen in kaart. De resultaten maken het mogelijk het niveau van een leerling te vergelijken met dat van leeftijdsgenoten. Het gaat dan niet om beheersingstoetsen, maar om normgerichte toetsen.

Of een leerling de getoetste woorden kent, is afhankelijk van een groot aantal verschillende factoren, zoals het aanbod in de methode, de woorden die voorkomen in leesboeken, het leesgedrag van kinderen en het taalgebruik van de leerkracht en de ouders. Hoe meer de inhoud van het curriculum aansluit op de toetsen, hoe groter de kans op een hogere toetsscore.

Doel LOVS

Er kunnen verschillende aspecten van woordenschat worden geëvalueerd. Bijvoorbeeld de brede woordenschat (hoeveel woorden ken je?) en de diepe woordenschat (hoeveel weet je van een woord? Welke betekenisrelaties kun je leggen?). Daarnaast is er onderscheid tussen de receptieve woordenschat (begrijpen van woorden) en de productieve woordenschat (gebruiken van woorden).

De toetsen LOVS Woordenschat zijn bedoeld om de receptieve woordenschatontwikkeling (zowel de breedte als de diepte van de woordenschat) van leerlingen over de tijd vast te stellen. En scholen kunnen verschillen tussen leerlingen in kaart brengen. LOVS Woordenschat heeft dus twee doelen: het niveau en de ontwikkeling van de woordenschat bepalen. De resultaten kunnen worden gebruikt om betrokkenen te informeren en een beslissing te nemen over bijvoorbeeld het inschakelen van extra hulp. Ook laat de toets zien waar leerlingen nog moeite mee hebben, zowel qua brede als diepe woordenschat.

De informatie uit de toetsen kunnen scholen gebruiken om leerlingen onderwijs te bieden dat past bij hun niveau én om het eigen taalonderwijs te evalueren en zo nodig bij te sturen. De toetspakketten LOVS Woordenschat kunnen dus worden ingezet om leerlingen te classificeren (summatief) en om het woordenschatonderwijs eventueel aan te passen (formatief).

Resultaten van leerlingen

De toetspakketten LOVS Woordenschat zijn een middel om het niveau en de ontwikkeling van de woordenschat van leerlingen in kaart te brengen. Om een positieve invloed te hebben op de leerprestaties van leerlingen, zullen de resultaten moeten worden gebruikt om de instructie aan te passen en/of feedback te geven. De toetspakketten kunnen dus formatief ingezet worden en zo een didactische functie vervullen. De Hulpboeken Woordenschat kunnen daarbij helpen. Voor een optimaal resultaat van het formatief toetsen moet aan een aantal randvoorwaarden worden voldaan. Zo zijn er eisen aan de toets zelf, de frequentie van afname, de leerling, de schoolcultuur, de inrichting van het (digitale) LOVS en de expertise van schoolteams. Zie antwoord KRvraag 015 m.b.t. formatief toetsen.

Meer weten?

Lees het volledige rapport opgesteld als antwoord op deze vraag, inclusief geraadpleegde bronnen.

 

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Martine Gijsel (kennismakelaar). Zij heeft hiertoe Saskia van Berkel (Cito) geconsulteerd.

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Welke factoren spelen een rol bij de resultaten van de Cito-eindtoets of de centrale eindtoets PO?
 PO | Toetsen & feedback
Meerdere factoren hebben invloed op de resultaten van de (Cito) eindtoets in het primair onderwijs. Een greep uit de selectie: aanleg/intelligentie, motivatie, geslacht, leeftijd, achtergronden van de leerlingen en het leerlinggewicht, en de kwaliteit van het onderwijs.
Lees verder
Hoe kunnen basisscholen bij educatief partnerschap ouders beter informeren over het schooladvies?
 PO | Ouderbetrokkenheid
Bij educatief partnerschap worden ouders gezien als samenwerkingspartners van de school in opvoeding en het leerproces van leerlingen. Die relatie is wederzijds, ouders en school moeten beide initiatief tonen. Als de leraar ouders regelmatig informeert over schoolwerk en ontwikkeling van de leerling, bevordert dit de betrokkenheid van de ouders. Ook helpt dit (realistische) verwachtingen te kweken. Dat kan onder andere door de resultaten van de leervolgsystemen in groep 6 met ouders te delen en deze goed toe te lichten.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag