Wat is de invloed van het veelvuldig en vroegtijdig gebruik van digitale media door kinderen op hun taakgerichtheid, luisterhouding, concentratie en verantwoording voor het eigen leerproces?

 PO | Zelfregulerend leren

De relatie tussen mediagebruik door kinderen thuis en executieve functies is niet eenduidig, maar er zijn wel aanwijzingen dat veelvuldig en vroegtijdig mediagebruik ten koste gaat van aandacht en concentratie. Het grootste probleem lijkt het niet-interactieve karakter van veel mediagebruik. Dat is ongunstig voor de hersenontwikkeling en daarmee voor de ontwikkeling van executieve functies. Interactief gebruik van digitale media kan deze negatieve gevolgen tegengaan.

Kinderen groeien op met digitale media als tablets, laptops en smartphones, naast al langer bestaande audiovisuele media: televisie en video. Voor de risico’s van mediagebruik door kinderen is al lange tijd aandacht. Veronderstelde risico’s zijn verminderde interactie, slaapproblemen, angst en verslaving. Het teveel naar schermen kijken, heeft mogelijk invloed op het leren en functioneren op school. Die invloed verloopt waarschijnlijk via de executieve functies aandacht, werkgeheugen en emotieregulatie. Deze sturen en controleren iemands gedrag, en zijn belangrijk voor het leren.

Oorzaak en gevolg van mediagebruik

Er zijn aanwijzingen voor een relatie tussen een hoog mediagebruik en problemen met aandacht en concentratie bij kinderen. Onderzoekers signaleren een verband tussen toegenomen schermtijd – meer dan twee uur per dag – en sterke aandachtsproblemen bij peuters. Als er een verband is gevonden tussen mediagebruik en aandachtsproblematiek, blijft de vraag: wat is oorzaak en wat is gevolg? Internetverslaving bijvoorbeeld kan zowel een voorspeller als een gevolg van matige schoolprestaties bij adolescenten zijn, waarbij slecht slapen en gebrek aan concentratie een rol spelen.

Recent onderzoek naar schermtijd en ontwikkelingsachterstand bij kinderen tussen de twee en vijf jaar geeft wel zicht op oorzaak en gevolg. Meer schermtijd in de peuterleeftijd leidt tot slechtere scores op algemene ontwikkeling enkele jaren later. Kanttekeningen zijn dat moeders de schermtijd aangeven en dat de grootte van het effect niet bekend is.

Interactief gebruik van digitale media

Veel mediagebruik is niet-interactief. Mogelijk heeft juist dat negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van executieve functies. Wanneer kinderen van twee tot drie jaar oud niet alleen naar het scherm kijken, maar interactief bezig zijn, dan popt een andere uitkomst op. Een interactieve educatieve app beïnvloedt de executieve functies niet negatief. Kinderen kunnen een beloning beter uitstellen na een interactieve educatieve app dan na een cartoon. Hun werkgeheugen wordt door een interactieve educatieve app soms in positieve zin beïnvloed. En dat is niet het geval bij entertainment op een scherm en bij een niet-interactief onderwijskundig tv-programma.

Waarom is interactiviteit van belang? Interactie bevordert de hersenontwikkeling en daarmee de ontwikkeling van executieve functies. Wanneer er bij mediagebruik sprake is van interactiviteit, dan zijn er geen negatieve gevolgen voor de executieve functies. Digitale tools bieden eveneens een trainingsmogelijkheid om executieve functies te ontwikkelen of de aandacht van kinderen voor een bepaalde taak vast te houden.

Meer weten?

Dit antwoord is tot stand gekomen met dank aan Yolande Emmelot (antwoordspecialist) en Marianne Boogaard (kennismakelaar Kennisrotonde).

Onderwijssector
PO

Vraagsteller
po-instelling - leraar

Gerelateerde vragen:

Hoe kunnen scholen negatieve effecten van niet-educatief gebruik van smartphones in de klas tegengaan?
 PO | VO | MBO | ICT
Hoewel educatief gebruik van telefoons in de klas kansen biedt, zijn de nadelen van niet-educatief gebruik groot. Het kan onder andere negatieve effecten hebben op sociale vaardigheden en sociaal-emotioneel welbevinden. Ook beperkt telefoongebruik de leerprestaties, vooral door afleiding door multitasken. Goede instructie over multitasken en een duidelijk en consequent schoolbeleid kunnen de nadelen van smartphonegebruik in de klas tegengaan, zonder de kansen ervan te belemmeren.
Lees verder
Heeft digitaal lesmateriaal invloed op de sociale competenties en/of executieve functies van leerlingen met gedragsproblemen/psychische stoornissen, bijvoorbeeld ASS of ADHD?
 PO | VO | (V)SO | ICT | Leer- & gedragsproblemen
Digitaal lesmateriaal biedt voordelen voor leerlingen met ADHD of ASS, omdat het structurerend is en voorspelbaar. Daardoor helpt het lesmateriaal deze kinderen om te gaan met beperkt ontwikkelde executieve functies. Bovendien heeft digitaal lesmateriaal met game-elementen een positieve invloed op de motivatie. Dat executieve functies ook verbeteren door het gebruik van digitaal lesmateriaal, is niet aangetoond. Met dat doel zijn er speciale trainingsprogramma’s ontwikkeld: Cogmed en Braingame Brian. Deze trainingen hebben voor kinderen met ADHD een positieve invloed op verschillende executieve functies, zowel op de korte als de middellange termijn. Voor kinderen met ASS is de effectiviteit niet aangetoond. Onderzoek naar de invloed van digitaal lesmateriaal op sociale competenties is niet aangetroffen.
Lees verder
Welk effect hebben educatieve televisieprogramma’s op de cognitieve ontwikkeling van kinderen van vier tot zes jaar?
 PO | Ouderbetrokkenheid
Educatieve televisieprogramma’s, zoals Sesamstraat, hebben een positief effect op de cognitieve ontwikkeling van kinderen van vier tot zes jaar. Die effecten komen ook op langere termijn tot uiting in de woordenschat, rekenvaardigheden en het leesgedrag van de kinderen. Het effect is afhankelijk van onder meer programmakenmerken (zoals inhoud en complexiteit) en kindkenmerken (bijvoorbeeld kennis en verbale vaardigheden). Actieve betrokkenheid van ouders en begeleiding door leerkrachten versterken de effecten. Zij kunnen de inhoud verbinden met ervaringen en aanwezige kennis bij het kind, en eventueel bijsturen op de onderdelen waar een kind moeite mee heeft.
Lees verder

Niet gevonden waar je naar op zoek bent?

Stel direct jouw vraag