Effectief en toepasbaar: guidance report voor het onderwijs

Linda van den Bergh

Onderwijsachterstanden in het basisonderwijs kan je op veel manieren aanpakken. Maar welke interventies werken nou echt? Met welke aanbevelingen kan een leerkracht direct aan de slag? Binnen het NRO-programma Onderwijskansen slaan wetenschap en praktijk nadrukkelijk de handen ineen. “Er is veel kennis uit onderzoek beschikbaar, maar de praktijk weet dat vaak niet.“

Linda van den Bergh is voorzitter van de commissie die voor het thema Leerkrachtverwachtingen een zogenoemd ‘guidance report’ gaat samenstellen: een bundeling van praktisch toepasbare inzichten op basis van wetenschappelijke kennis. Zelf was ze leerkracht op drie basisscholen en zag ze met eigen ogen hoeveel impact vooroordelen kunnen hebben op een kind. “Ik vond het onrechtvaardig dat er zo negatief over bepaalde groepen kinderen werd gepraat.”

De verwachtingen van leerkrachten spelen volgens haar onbewust een belangrijke rol in de beelden die zij hebben van leerlingen. In het guidance report staan die verwachtingen centraal.

Co-creatie

Hoe gaat de commissie te werk? In de eerste plaats vindt er een proces van co-creatie plaats door wetenschap en praktijk. In de commissie zitten, behalve twee wetenschappers en een tekstschrijver, ook twee collega’s uit het basisonderwijs: een intern begeleider en een directeur van een basisschool. Linda: “Wij verzamelen nu de belangrijkste inzichten uit de wetenschappelijke literatuur. Hierover hebben we onze collega’s uit de praktijk geïnterviewd om na te gaan of die aspecten ook spelen in het dagelijks werk.”

Praktisch toepasbaar

Ten tweede kijkt de commissie met een praktisch oog naar wetenschappelijke kennis. Het gaat er om die kennis toepasbaar te maken. “We doen geen nieuw onderzoek, maar reviewen onderzoek en vatten dat samen voor gebruik in de klas”, legt Linda uit. Dat is het grote verschil met de onderzoekswerkplaatsen in het programma Onderwijskansen, waar echt nieuw onderzoek wordt gedaan. “Wel houden we de lijntjes met de onderzoekswerkplaatsen kort.”

Bewustwording

Op 1 oktober kwam de onderzoekscommissie voor het eerst bijeen. Eerste aandachtspunt: bewustwording van leerkrachten. Heeft een leerkracht wel door hoeveel invloed zijn of haar verwachtingen hebben op de leerlingen? Linda: “Kinderen zijn zeer gevoelig voor non-verbale communicatie door de leerkracht.” Dat maakt communicatie van verwachtingen complex: “Je hebt te maken met de verwachtingen van de leerkracht, met de communicatie tussen de leerkracht en de leerling, en ten slotte met de perceptie van de leerling zelf.” Wat weten we daar nou precies van en welke interventies zijn werkelijk effectief om vanuit hoge verwachtingen te kunnen werken? Dat gaat de commissie de komende tijd uitzoeken.

Kennis bundelen en toepasbaar maken, daar gaat het om bij het programma onderwijskansen. Wetenschappelijke kennis beschikbaar stellen voor de praktijk. “Ons doel is om onderzoek dat al gedaan is in concrete aanbevelingen bij de praktijk te krijgen.” In juni 2021 verwacht de commissie haar werk te kunnen afronden.

Dit is de commissie ‘Effectieve interventies tegen onderwijsachterstanden in het basisonderwijs – Leerkrachtverwachtingen’:

  • Linda van den Bergh (voorzitter) – Lector waarderen van diversiteit, Fontys
  • Melissa van Amerongen (tekstschrijver) – Zelfstandig redacteur en onderzoeker
  • Renald Gunsch (onderwijspraktijk) – Directeur, Van Ostadeschool
  • Marike Timmermans (onderwijspraktijk) – IB’er, OBS De Panda en OMBS De Meander
  • Anneke Timmermans (wetenschap) – Universitair docent, Rijksuniversiteit Groningen
  • Sofie Schouwenburg – Secretaris vanuit NRO