Tussentijdse resultaten evaluatie verschillende beleidsinterventies en experimenten mbo

Student die achter een laptop werkt

De evaluatie van de wet ‘Doelmatige Leerwegen’ mbo en de herziening kwalificatiestructuur mbo heeft nieuwe resultaten opgeleverd. Ook zijn er nieuwe resultaten van de evaluatie van het experiment Beroepsopleiding gecombineerde leerwegen bol-bbl en zijn de eerste metingen van de monitoronderzoeken van de beleidsmaatregel mbo-certificaten en het experiment Ruimte voor de regio gepubliceerd.

Dit meerjarige onderzoek wordt uitgevoerd oor KBA Nijmegen en ResearchNed. Hieronder vind je belangrijkste tussentijdse resultaten en de volledige onderzoeksrapporten. De afgelopen jaren zijn er veel veranderingen geweest in het mbo, waardoor het voor betrokkenen niet altijd helder is welke maatregelen tot welke effecten hebben geleid. En ook in onderzoeksmatige zin is het lastig om ontwikkelingen in uitval, voortijdig schoolverlaten en doorstroom toe te wijzen aan specifieke maatregelen. In de laatste meting van het onderzoek, die eind 2020 – begin 2021 plaatsvindt, wordt daarom aandacht besteed aan de onderlinge samenhang tussen de maatregelen en de beoogde effecten. De laatste rapportage wordt in het najaar van 2021 verwacht.

  • Doelmatige Leerwegen en Kwalificatiestructuur MBO

    In dit meerjarige onderzoek wordt allereerst de in 2014 in werking getreden wet ‘Doelmatige Leerwegen’, en met name een aantal specifieke maatregelen binnen deze wet geëvalueerd. Het gaat hierbij om maatregelen voor het verkorten en intensiveren van opleidingen, de invoering van een entreeopleiding, het afschaffen van drempelloze instroom op niveau 2, en de modernisering van bekostiging. Daarnaast is in 2016 de herziene kwalificatiestructuur ingevoerd. Ook deze beleidsinterventie wordt geëvalueerd.
    Voor de meeste maatregelen die voortkomen uit de wet ‘Doelmatige Leerwegen’ geldt dat bevraagde mbo-instellingen en opleidingen de beoogde effecten niet waarnemen. Ook analyses van studie-uitval en -rendement tonen geen effecten. De invoering van de entreeopleiding laat echter wel gunstige effecten zien: de ongediplomeerde uitval is op dit niveau sterk afgenomen en betrokkenen zien een positieve uitwerking op de onderwijskwaliteit. Verder lijkt de modernisering van de bekostiging te hebben geleid tot een verkorting van de verblijfsduur in het mbo, maar met het weer afschaffen van de cascadebekostiging kan deze trend mogelijk weer kenteren.
    De herziene kwalificatiestructuur bevond zich  in het derde invoeringsjaar van de wet Doelmatige Leerwegen. De nadruk in dit rapport is daarom deels verschoven van de implementatie van de herziene kwalificaties en keuzedelen naar de (gepercipieerde) resultaten en effecten ervan. De invoering van de herziene kwalificatiestructuur zou uiteindelijk moeten leiden tot onder meer een hogere kwaliteit van onderwijs (en minder uitval) en meer kans op werk voor afgestudeerden. Betrokkenen nemen deze beoogde effecten in beperkte mate waar. Met name de invoering van de keuzedelen is nog een actueel thema voor de mbo-instellingen en levert nog relatief veel knelpunten op. Wel ervaren veel instellingen positieve resultaten van de keuzedelen, zoals toegenomen mogelijkheden voor maatwerk voor studenten en responsiviteit richting de regionale arbeidsmarkt.

    Alle bevindingen lees je in de volledige onderzoeksrapporten:

  • Beroepsopleiding gecombineerde leerwegen bol-bbl

    In 2015 is het experiment ‘Beroepsopleiding gecombineerde leerwegen bol-bbl’ (GLBB) van start gegaan. Hoewel het aantal studenten in GLBB-opleidingen in het experiment gering is, zijn betrokkenen rondom de opleidingen enthousiast over het combineren van bol en bbl in een opleiding, zo laat de vierde meting van de evaluatie zien. De studenten komen beter beslagen ten ijs in het leerbedrijf, zijn daar beter inzetbaar en GLBB is aantrekkelijker en/of past beter voor bepaalde studenten, zoals instromers met een niet-passende vooropleiding. Gezien de gering gebleven omvang van het experiment is het onwaarschijnlijk dat de GLBB wettelijk wordt verankerd in de wet Educatie en beroepsonderwijs (WEB), maar is het waarschijnlijker dat de mogelijkheden binnen de bestaande wetgeving worden verruimd (zie de Kamerbrief van 8 juli 2020). Eind 2020 – begin 2021 volgt de laatste meting van het evaluatieonderzoek.

    Alle bevindingen lees je in het volledige onderzoeksrapport.

  • Ruimte voor de regio

    Binnen het experiment Ruimte voor de regio kunnen mbo-instellingen geregionaliseerde kwalificaties ontwikkelen en (na goedkeuring) vanaf studiejaar 2020-2021 uitvoeren. Het primaire doel van het experiment is om ruimte te creëren om mbo-opleidingen sneller op ontwikkelingen in het werkveld te laten inspelen en de responsiviteit van de kwalificatiestructuur te vergroten. De deelname aan de eerste aanvraagronde van het experiment was beperkt, zo laat de eerste meting van het monitoring- en evaluatieonderzoek zien. Dit wordt door betrokkenen onder andere verklaard door het beperkte aantal kwalificaties dat in aanmerking kwam voor regionalisering, de lange aanloop en complexiteit van het experiment en de verhouding tussen de grote inzet die deelname vraagt van betrokkenen en de beperkte experimenteerruimte die sommige deelnemers hebben ervaren. Betrokkenen zijn positief over de stimulerende werking die uitgaat van de betrokkenheid van het regionale bedrijfsleven in het experiment. Het experiment loopt tot medio 2026. Uit de volgende metingen van het onderzoek zal blijken in hoeverre de doelen van het experiment worden behaald.

    Alle bevindingen lees je in het volledige onderzoeksrapport.

  • Mbo-certificaten

    In 2016 is de mogelijkheid gecreëerd om aan keuzedelen binnen mbo-opleidingen certificaten  te verbinden en vanaf 2019 is dit ook (in pilots) mogelijk voor beroepsgerichte delen van een mbo-opleiding. De eerste meting van de evaluatie laat zien dat relatief het grootste aanbod van mbo-certificaten voor keuzedelen wordt gevonden in de zorgsector. Ook bij de beroepsgerichte delen is de zorg het beste vertegenwoordigd. Door de vaak kleine schaal van certificaattrajecten is het voor instellingen echter vaak moeilijk om het aanbod rendabel te maken en instellingen zoeken naar manieren om de doelmatigheid te vergroten. Mbo-instellingen zijn voorlopig nog terughoudend met certificaattrajecten, maar vinden het een interessante en veelbelovende ontwikkeling, die tot een versnelling heeft geleid in het denken over de bijdrage van het mbo aan een leven lang ontwikkelen. Wat de effecten van certificaattrajecten op langere termijn zijn, zal uit de volgende metingen van het onderzoek blijken.

    Alle bevindingen lees je in het volledige onderzoeksrapport.