Wegwerken van corona-achterstanden: de effectiefste ingrediënten van inhaalprogramma’s

Leerachterstand door corona

Al voor de zomer gingen 1.550 scholen met subsidie van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aan de slag om achterstanden bij leerlingen als gevolg van de coronacrisis weg te werken. Wetenschappers van onderzoeksinstituut LEARN! aan de Vrije Universiteit Amsterdam onderzochten welke constructies scholen het vaakst kozen. Ook inventariseerden zij welke elementen binnen deze inhaalprogramma’s voor de grootste effectiviteit zorgen.

“Op hoofdlijnen blijken de werkzame elementen steeds dezelfde”, constateert prof.dr. Melanie Ehren, hoogleraar Onderwijswetenschappen (VU) en directeur van LEARN! “Wat het beste werkt en voor wie, zit hem vaak in dezelfde ingrediënten. Namelijk begeleiding door de eigen leerkracht, aansluitend bij het reguliere curriculum. Of de school nu kiest voor een vakantieschool, het betrekken van ouders, of bijvoorbeeld ondersteuning binnen of buiten de reguliere schooltijd, de vraag of het gaat helpen heeft vooral te maken met hoe je het binnen die keuze invult.”

Wat is effectief

Op basis van wetenschappelijke literatuur bracht LEARN! de verwachte effectiviteit in kaart van negen verschillende interventies: één-op-één begeleiding, remedial teaching, aanvullende ondersteunende materialen, zomer-/vakantiescholen, professionalisering leerkrachten, versterken ouderbetrokkenheid, ondersteuning onder schooltijd, verlengde schooldag en peer tutoring. Per interventie beschrijven de onderzoekers wat daarin het beste werkt en voor wie.

De werkzame elementen zijn op hoofdlijnen vergelijkbaar, namelijk:

  • deelname van de doelgroep en betrokkenheid van de ouders: naarmate zij meer betrokken zijn, is de (blijvende) deelname van de leerling beter gewaarborgd;
  • inhoud, duur en structuur van het programma: leg de nadruk op de basisvaardigheden. Hoe specifieker gericht op de te behalen doelen, hoe beter;
  • een gekwalificeerde, liefst de eigen, leraar;
  • de groepsgrootte: houd die liefst zo klein mogelijk;
  • zo goed mogelijke aansluiting op het reguliere curriculum en de instructie in de klas.

Duurzaam effectief

Het meest duurzaam effectief is het als de school de basiskwaliteit van het reguliere onderwijs verbetert. Dat kan door bijscholing van leraren, bijvoorbeeld op het gebied van hun pedagogisch-didactisch handelen. Eén-op-één begeleiding (door een leraar, onderwijsassistent of externe begeleider) en peer tutoring (leerling(en) die leerling(en) begeleiden) zijn twee andere aanbevolen interventies. Allemaal zijn deze effectief voor de lange termijn en voor alle leerlingen.

“Natuurlijk staan scholen voor een enorme uitdaging om dit allemaal te organiseren”, benadrukt Ehren. “Maar als je nu subsidie hebt aangevraagd, laat die dan ook zo goed mogelijk terechtkomen. Voor de langere termijn is het goed om na te denken over programma’s waarmee leerlingen die thuis zitten ook kunnen blijven leren.”

  • De meest gemaakte keuzes van scholen voor extra leestijd

    In wat voor type inhaalactiviteit zoeken scholen nu het vaakst de oplossing? Dat zijn vooral verlengde schooldagen, ondersteuning binnen schooluren, en een vakantieschool voor leerlingen met taal- of rekenachterstand en voor leerlingen die voorwaardelijk zijn overgegaan.

    De inhaalprogramma’s zijn meestal gericht op leerlingen met een achterstand in schoolprestaties (po/sbo taal en rekenen; vo kernvakken) en kinderen met Nederlands als tweede taal. In het primair onderwijs houden scholen ook rekening met (geschatte) vertragingen in sociaal-emotioneel functioneren.
    In het voortgezet onderwijs (met name vmbo), het mbo en het (v)so worden interventies ingezet voor leerlingen die praktijkervaring mislopen, doordat zij niet of beperkt stage konden lopen in de periode maart-juni 2020.

Vervolgonderzoek schooljaar 2020-2021

Door de uitbraak van het coronavirus konden leerlingen halverwege het voorjaar niet meer fysiek naar school. Achterstanden die hierdoor ontstonden moesten worden ingehaald. Hiervoor konden onderwijsinstellingen subsidie aanvragen (900 euro per leerling) bij OCW. Via het NRO laat OCW onderzoeken hoe dat geld wordt besteed.

De hier beschreven inventarisatie door VU LEARN! ging over 1.550 aanvragen uit de eerste fase van de subsidieregeling, waarmee onder meer (extra) zomerscholen werden georganiseerd. Vanaf oktober 2020 zijn nog meer initiatieven gestart door scholen die in de tweede fase subsidie hebben aangevraagd. Ook van hun activiteiten worden in schooljaar 2020-2021 de invulling en effecten gemonitord.

  • Rapport voor het onderwijs: met aanvullend materiaal waarmee scholen zelf de effectiviteit van hun activiteit kunnen evalueren.
  • Rapport voor onderzoekers: met een overzicht van beschikbare data om de effectiviteit van programma’s per sector te onderzoeken
  • Literatuurreview
    De onderzoekers geven in hun blog een snelle overview en zetten voor- en nadelen van verschillende inhaal-& ondersteuningsarrangementen op een rij.
  • De onderzoekers verzorgden ook een webinar voor scholen: tussen de 9e en 20e minuut komen hun aanbevelingen aan bod.