Effecten van leesmotivatie-interventies. Uitkomsten van een meta-analyse

Projectnummer
405-15-717
Titel
Bevordering van leesmotivatie: een systematische review van interventies en een meta-analyse naar effectiviteit
Programma
Penvoerder
NRO
Looptijd
1-9-2015 t/m 31-8-2016
Onderwijssector
po, vo, mbo
Thema
Domeinspecifieke aspecten van onderwijs en vakdidactiek - lezen en schrijven
Status
Afgerond

Veel kinderen zijn weinig gemotiveerd om te lezen. Omdat leesmotivatie is gerelateerd aan leesvaardigheid, is het belangrijk te zoeken naar effectieve manieren om de leesmotivatie van leerlingen te bevorderen. In deze overzichtsstudie geven we een beschrijving van leesmotivatie-interventies die in de loop der jaren door onderzoekers zijn ontwikkeld, analyseren we de effecten van zulke interventies op leesmotivatie en leesvaardigheid en onderzoeken we door welke interventie-, steekproef- en studiekenmerken verschillen in effectiviteit worden bepaald.

De meeste interventies beogen bij leerlingen zogenaamde redenen om te lezen aan te spreken, al dan niet in combinatie met de ondersteuning van positieve zelfevaluaties. Veel van deze interventies richten zich op het aanwakkeren van de interesse van leerlingen, het bevorderen van gevoelens van competentie of het stimuleren van de sociale motivatie door leerlingen bijvoorbeeld te laten samenwerken rond leestaken.

Vrijwel alle interventies vonden (deels) plaats in onderwijssettings, meestal door getrainde uitvoerders (vaak leraren). De meeste interventies richtten zich op leerlingen in het basisonderwijs en op gemiddelde lezers, hoewel een flinke minderheid focuste op zwakke lezers. Leesmotivatie-interventies bleken over het geheel bezien positieve effecten te sorteren op de leesmotivatie en leesvaardigheid van leerlingen. Aanvullende analyses lieten zien dat interventies die een focus op redenen om te lezen combineren met aandacht voor de bevordering van positieve zelfevaluaties over het geheel bezien het meest effectief bleken voor zowel leesmotivatie als begrijpend lezen.

Analyses lieten daarnaast positieve effecten zien op zowel leesmotivatie als begrijpend lezen van interventies waarin de interesse van leerlingen wordt aangesproken, waarin de autonomie van leerlingen wordt ondersteund en waarin de sociale motivatie van leerlingen wordt gestimuleerd. Daarnaast vonden we positieve effecten op leesmotivatie van de ondersteuning van competentiegevoelens, positieve effecten op leesvaardigheid van het stellen van (beheersings)doelen en negatieve effecten op leesmotivatie van externe beloningen. Ook zagen we dat interventies met een thuiscomponent significant kleinere effecten hadden op begrijpend lezen dan interventies zonder zo’n component. Programma’s met een thuiscomponent waren wel even effectief in het bevorderen van de leesmotivatie.

Verder vonden we een uitvoerderseffect: interventies sorteerden de grootste effecten—zowel op leesmotivatie als op begrijpend lezen—wanneer ze werden uitgevoerd door onderzoekers. Interventie-effecten hingen daarnaast samen met kenmerken van de typen leerlingen waarop ze zich richtten. Zo waren de effecten op begrijpend lezen significant groter voor leerlingen in het voortgezet onderwijs en waren de effecten op leesmotivatie significant groter voor zwakke lezers.

Ten slotte vonden we een effect van onderzoeksdesign: de grootste effecten deden zich voor in studies waarin sprake was van random toewijzing van leerlingen of klassen aan experimentele en controlecondities. De resultaten van onze meta-analyse hebben consequenties voor professionals in de praktijk, voor beleidsmakers en voor onderzoekers. Zo blijkt uit onze bevindingen dat investeren in de leesmotivatie door middel van gerichte interventies een vruchtbare manier is om de leesmotivatie en leesvaardigheid van leerlingen te bevorderen, ook voor leerlingen voor wie leesmotivatie met name een probleem is (leerlingen in het voortgezet onderwijs, zwakke lezers).
Bovendien geeft onze studie antwoord op de vraag wat de effectieve ingrediënten van zulke interventies zijn.

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Prof. dr. R.C.M. van Steensel
Erasmus Universiteit Rotterdam
Relevante link(s)

Deze NRO-projectendatabase is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reacties. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheernro@nwo.nl