Doelgericht professionaliseren: formatieve toetscompetenties met effect

Projectnummer
405-15-722
Titel
doelgericht professionaliseren: formatieve toetscompetenties met effect
Programma
Looptijd
1-9-2015 t/m 28-2-2017
Onderwijssector
vo
Thema
Toetsen en beoordelen
Status
Afgerond

De potentiële kracht van formatief toetsen is inmiddels internationaal erkend, maar de empirische bewijzen en concrete implementatie in de onderwijspraktijk blijven moeilijk. Deze review heeft als kernvraag: Wat DOET de docent concreet in de klas als hij/zij effectieve formatieve toetspraktijken realiseert? Met de inzichten hoopt deze studie de implementatie van formatief toetsen te ondersteunen door docenten te inspireren tot het experimenteren met formatieve toetsgedragingen in hun eigen klas in de context van een les of korte lessenreeks.

De formatieve toetscyclus, bestaande uit 5 fasen, is gebruikt als analysekader om meer en minder effectief docentgedrag te duiden en te differentiëren. De toetscyclus bestaat uit:

  • verwachtingen verhelderen
  • studentreactie(s) ontlokken
  • studentreactie(s) analyseren en interpreteren
  • communiceren over resultaten met studenten
  • vervolgacties ondernemen voor onderwijs en leren

Met dit analysekader zijn 106 wetenschappelijke studies geanalyseerd die concrete docentpraktijken in de klas beschrijven. Per fase zijn de meest typerende gedragingen geïdentificeerd. Enkele opvallende inzichten zijn: het werken met learning progressions en misconcepties gedurende alle fasen (fase 1); doelgericht inzetten van vooral spontane (on-the-fly) methodieken (o.a. goede vragen stellen en klasdiscussies) om studentreacties te ontlokken die zicht geven op het begrip van studenten en de hele klas (fase 2-3); analyseren op begrip in plaats van vormkenmerken (fase 3); structuur bieden voor zelf- en peeractiviteiten (fase 3-4), en het inzetten van andere vervolgacties dan herhalen en tempo aanpassen (fase 5).

Vanuit de concrete gedragingen is vervolgens gekeken naar: Welke docentgedragingen hangen samen met welke soort effect op studenten? Hieruit blijkt onder andere dat de docent die formatief toetsen inzet om kennisontwikkeling te stimuleren ander gedrag laat zien dan de docent die formatief toetsen gebuikt zelfregulatie, zelfsturing of autonomie te stimuleren.

Voor de derde onderzoeksvraag kijkt deze studie, wederom vanuit de concrete docentgedragingen, naar “Wat moet de docent kennen en kunnen om deze gedragingen te laten zien?”. Hieruit blijkt dat het kunnen toepassen van zowel vakinhoudelijke kennis als een vakdidactische handelingsrepertoire cruciaal zijn voor de verschillende formatieve toetsfasen. Ook het expliciet aan de kaak kunnen stellen van de docent-student relatie en interactie in het formatieve toetsproces is een kerncompetentie.

Vanuit het overzicht van de docentgedragingen en de onderliggende competenties is voor onderzoeksvraag 4 gekeken naar: welke van deze gedragingen en competenties worden aangesproken in professionaliseringstrajecten, wat zijn hiervan de effecten op docenten en waar is nog winst te behalen? De grootste winst voor verdere professionalisering lijkt te zitten in:

1) werken vanuit de gehele formatieve toetscyclus en het creëren van alignment tussen de fasen

2) bewuste keuzen maken voor welke doeleinden (=studenteffecten) formatief toetsing wordt ingezet en hier gepaste praktijken bij ontwikkelen

3) werken met learning progressions als voorwaarde voor de gehele cyclus

4) vakdidactische professionalisering voor het vergroten van het handelingsrepertoire om vorm te geven aan de laatste stap van de cyclus, namelijk het ondernemen van acties voor vervolgonderwijs gebaseerd op eerdere analyse (fase 3)

5) concreet oefenen met activiteiten om de docent-student relatie en interactie te veranderen en de student daadwerkelijk actief te krijgen in alle fasen van de formatieve toetscyclus.

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Dr. J.T.M. Gulikers
Wageningen University & Research
Relevante link(s)
Gerelateerde projecten

Deze NRO-projectendatabase is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reacties. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheernro@nwo.nl