Lesson Study: een effectieve professionaliseringsmethode?

Projectnummer
405-15-726
Titel
Lesson Study: een effectieve professionaliseringsmethode?
Programma
Penvoerder
NRO
Looptijd
1-10-2015 t/m 31-1-2017
Onderwijssector
vo
Thema
Opleiden en professionalisering van leraren
Status
Afgerond

Lesson Study is een professionaliseringsaanpak waaraan leraren van elk vak en niveau – van primair tot hoger onderwijs – kunnen deelnemen. Leraren doorlopen in teamverband een cyclus met verschillende stappen om het leren van een specifiek onderwerp door leerlingen te verbeteren. Ze analyseren daarbij kritisch en systematisch het leren van leerlingen, en verbeteren op basis van deze analyses hun (vak)didactisch handelen. Lesson Study is afkomstig uit Japan waar het helemaal is ingebed in het onderwijssysteem. Sinds circa 2000 verbreidt het zich over de wereld en de laatste jaren ook in Nederland.

Lesson Study is een potentieel krachtige professionaliseringsbenadering met veel kenmerken van effectieve en zinvolle professionalisering. Docenten ontwerpen lessen die ze zelf uitproberen. De eigen context en daarmee de eigen problemen staan centraal. Object van studie is het leerproces van de eigen leerlingen binnen het eigen vak. Het is een vorm waarin wordt samengewerkt met andere docenten en het verloopt gedurende een langere periode.

Positieve effecten

Uit de overzichtsstudie internationale en nationale (onderzoeks)literatuur blijkt dat Lesson Study docenten allerlei kennis en inzichten oplevert op het gebied van vakinhoud, (vak)didactiek en pedagogiek. Ook krijgen leraren meer inzicht in het leren en denken van leerlingen. Door de deelname aan Lesson Study ervaren leraren verbondenheid en solidariteit met collega’s. De voornamelijk beschrijvende studies met daarin zelfrapportages en observaties laten ook positieve effecten op het lesgeven en op leerlingen zien. De enige effectstudie toont positieve effecten aan op de kennis van docenten en leerlingen op het gebied van rekenen.

Kennis en inzichten

Ook uit de casus bij Nederlandse docenten blijkt dat zij allerlei (vak)didactische kennis en inzichten opdoen. Daarnaast geven veel docenten aan dat Lesson Study bijdraagt aan een verbeterd begrip van het denken van leerlingen. Sommigen leraren ervaren dat Lesson Study hun meer verbondenheid met collega’s oplevert. En aantal zegt meer inzicht te krijgen in onderwijs-/leermateriaal. Veel docenten zeggen kleinere maar soms ook grote dingen te wijzigen in hun onderwijspraktijk. Of leerlingen in deze casus uiteindelijk ook beter zijn gaan leren is niet nagegaan.

Theorie en praktijk

Uit de overzichtsstudie blijkt dat Lesson Study de integratie van theorie en praktijk bevordert. Dat gebeurt meer en beter naarmate er meer ervaring is met Lesson Study. Verder lijken alle vier kenmerken van Lesson Study (Onderzoek, Lesplanontwikkeling, Onderzoeksles geven en observeren, en Reflectie) tot leren te stimuleren.

Ook in de casus ervaren docenten al deze vier kenmerken als leerzaam en uitvoerbaar. De kenmerken Onderzoek en Lesplanontwikkeling kosten docenten echter duidelijk meer moeite. Docenten vonden het moeilijk om het lesplan uit te schrijven inclusief leerlingdoelen, verwachte leerlingreacties, en dataverzamelingsmethoden. Valkuil kan zijn om aan deze kenmerken dan maar weinig of geen aandacht te besteden. Lesson Study zal dan echter aan kracht inboeten. Juist in deze onderdelen wordt de basis gelegd voor de twee overige kenmerken van Lesson Study (Onderzoeksles geven en observeren, en Reflectie) die minder zin hebben zonder de eerste twee.

Bevorderende factoren

De effectiviteit en bruikbaarheid hangen echter in hoge mate af van de realisering van de bevorderende factoren:

  1. Docenten die er zelf de keuze voor maken, er gemotiveerd voor zijn en er het nut van inzien.
    2. Begeleiding zowel op proces als op (vak)didactische inhoud (inclusief het verschaffen van goed materiaal).
    3. Aandacht voor de samenwerking tussen docenten in de teams.
    4. Een schoolleiding die het langdurig en inhoudelijk steunt, die er tijd voor organiseert en het weet te integreren als onderdeel van het werk van docenten.

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Prof. dr. K. van Veen
Rijksuniversiteit Groningen
Relevante link(s)

Deze NRO-projectendatabase is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reacties. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheernro@nwo.nl