Onderwijsonderzoek via het NRO

Typen onderwijsonderzoek

Het NRO onderscheidt vier soorten onderzoek: fundamenteel, beleidsgericht, praktijkgericht en een combinatie daarvan. Ze moeten alle voldoen aan eisen van wetenschappelijkheid en moeten relevant zijn voor de onderwijspraktijk.

Praktijkgericht onderzoek is onderzoek waarvan de vraagstelling voortkomt uit en wordt geformuleerd met de onderwijspraktijk. Daarnaast wordt het onderzoek uitgevoerd in en met die praktijk. Tijdens de uitvoering van praktijkgericht onderzoek is er constant sprake van tweerichtingsverkeer tussen onderzoekers en onderwijsprofessionals. De volgende punten zijn van belang bij praktijkgericht onderzoek:

1. Praktijkkennis en gebruiksmogelijkheden

Praktijkgericht onderzoek  levert kennis, inzichten en/of concrete producten die bijdragen aan de ontwikkeling van de onderwijspraktijk. De opbrengsten van praktijkgericht onderzoek dienen zoveel mogelijk bruikbaar te zijn in andere onderwijscontexten, eventueel met aanpassingen. In publicaties moet duidelijk zijn in welke context het beoogde onderzoek is uitgevoerd. Op die manier kunnen professionals in andere onderwijsinstellingen afleiden of de resultaten ook voor hen van toepassing zijn en ze vertalen naar de eigen situatie.

2. Wetenschappelijke kennis

Praktijkgericht onderzoek draagt bij aan het vergroten van de wetenschappelijke kennisbasis over het onderwijs en geeft sturing aan verder onderzoek. Praktijkgericht onderzoek onderscheidt zich niet per se in methodologie van ander wetenschappelijk onderzoek, alleen in gerichtheid en in doelstelling. Het onderzoek dient te voldoen aan wetenschappelijke criteria.

Beleidsgericht onderzoek via het NRO heeft als doel een wetenschappelijke onderbouwing van onderwijsbeleid te geven. Op grond van dat onderzoek kunnen beleidsmakers een bewustere keuze uit beleidsalternatieven maken. De onderzoeksvragen komen tot stand in samenspraak met het ministerie van OCW of een andere opdrachtgever. Onder meer de Kennisagenda vormt een belangrijke basis voor beleidsgerichte vragen.

Bij fundamenteel onderzoek gaat het om voorstellen die grensverleggend (‘nieuwsgierigheidsgedreven’) onderzoek opleveren. In conceptueel en in methodisch opzicht, maar ook qua impact op het beleid en de praktijk van het onderwijs. Daarbij zijn de volgende punten van belang:

  1. Wetenschappelijke vernieuwing
    Het gaat om projectvoorstellen die kapitaliseren op nieuwe methodische en theoretische ontwikkelingen en die een opzet bevatten voor in theorie verankerd onderzoek. Het voorstel en de conceptuele uitwerking moeten uitdagend zijn en goed zijn ingebed in internationale grensverleggende ontwikkelingen.
  2. Praktijkkennis en gebruiksmogelijkheden
    De uitkomsten van fundamenteel en strategisch onderwijsonderzoek moeten hun waarde ook in de praktijk kunnen bewijzen, ook al zal dat vaak pas op langere termijn zichtbaar zijn.
  3. Versterking van het Nederlandse onderwijsonderzoek
    Het Nederlands onderwijs en het Nederlandse onderwijsonderzoek zijn gebaat bij promotie- en postdoc-onderzoek naar onderwijs. Dit versterkt de onderzoekinfrastructuur in Nederland.

Onderstaande tabel toont de belangrijkste onderscheidende kenmerken van elk type onderwijsonderzoek bij het NRO.

(klik voor een grotere weergave)

Reikwijdte van het NRO-onderwijsonderzoek

Het NRO beslaat een breed werkveld:

  • Onderzoek gaat over voor- en vroegschoolse educatie (VVE) tot en met het hoger onderwijs, inclusief speciaal onderwijs, volwasseneneducatie en na- en bijscholing.
  • Diverse disciplines zijn betrokken bij de uitvoering van het onderzoek, zoals onderwijskunde, psychologie, pedagogiek, vakdidactiek, sociologie, rechten, bestuurskunde, economie, ethiek en neurowetenschappen.
  • De onderwerpen variëren van onderzoek ‘in de klas’ (zoals over leraar/leerling-interactie) tot ‘in de maatschappij’, zoals over de bestrijding van onderwijsachterstanden. Dit krijgt per programma nadere toespitsing en specificering.

Afhankelijk van het onderzoeksdoel varieert het theoretisch perspectief: veel onderwijsonderzoek is multidisciplinair. Ook het soort onderzoek (verkennend, relationeel, verklarend enzovoort), het onderzoeksdesign en de methoden zijn afhankelijk van het onderzoeksdoel. Deze staan voor het NRO dus niet van tevoren vast.

Overzicht NRO-onderzoeksprogramma’s per categorie

De onderzoeksprogramma’s van het NRO kunnen worden onderverdeeld in zeven categorieën:

  1. Het NRO-programma 2016-2019 met daarbinnen zeven hoofdthema’s
  2. Dataverzamelingen ten behoeve van onderzoek
  3. Evaluaties
  4. Voor specifieke onderwijssectoren
  5. Specifieke thema’s
  6. Talentprogramma’s
  7. Verbinding onderzoek – praktijk