Onderzoek naar Passend Onderwijs van start

Het NRO mag onderzoek uitzetten naar Passend Onderwijs met als kernvraag: worden de doelstellingen die aan de invoering van Passend Onderwijs ten grondslag liggen, daadwerkelijk behaald? Donderdag 25 september presenteerden onderzoekers die een aantal onderwerpen op korte termijn gaan bekijken, hun plannen in kleine kring. Daar werd ook de programmering voor het onderzoek op de lange termijn uiteengezet.

Bij al dit onderzoek bouwt het NRO voort op het werk van het ECPO (Evaluatie en Adviescommissie Passend Onderwijs) dat per 31 december 2013 is gestopt. Het ECPO had een dubbele taak: onderzoeken en adviseren. Die taken zijn nu verdeeld: het NRO zet onderzoek uit en de Onderwijsraad geeft (onder andere op grond van dit onderzoek) adviezen.

Evaluatie Passend Onderwijs op korte termijn
Het kortlopend onderzoek (programmering; pdf) dat nu via het NRO begint heeft twee doelstellingen. De nulmetingen die het ECPO had uitgevoerd worden vervolledigd met een onderzoek naar bureaucratie en met een ‘update’ van kengetallen over 2013-2014. Verder worden zowel voor de samenwerkingsverbanden in het basis- en voortgezet onderwijs als voor het mbo een stand van zaken geschetst en ook een typologie van soorten verbanden en instellingen gegeven. Op grond hiervan kunnen vervolgmetingen worden uitgevoerd en kan bij het onderzoek in de volgende jaren per type samenwerkingsverband of per mbo-instelling ingezoomd worden op de daadwerkelijke implementatie en effecten van Passend Onderwijs. Ook zal nog een oudertevredenheidsonderzoek worden uitgezet.

Van beleidsmaatregelen naar maatschappelijke effecten
Het ECPO had een routeplanner voor toekomstig onderzoek (pdf) als erfenis nagelaten. Daarvan is in de onderzoeksprogrammering gretig gebruik gemaakt. Verder is er een nadere analyse gemaakt van de wijze waarop Passend Onderwijs effect zou moeten hebben op het onderwijsstelsel en op individuele leerlingen.
Proberen we de beleidsdoelstellingen van Passend Onderwijs te reconstrueren, dan kan dat aan de hand van het schema voor programmering (pdf) dat Sjerp van der Ploeg (ECORYS) heeft gemaakt als variant op de gedachtegang in de routeplanner van ECPO. Uiterst links is in dit schema weergegeven wat de diverse beleidsmaatregelen zijn. 

De beleidsmaatregelen aan de linkerkant van het schema moeten uiteindelijk leiden tot de resultaten die rechts in beeld zijn gebracht:

  • een dalend aantal thuiszitters
  • minder leerlingen naar aparte voorzieningen
  • geïnformeerde en tevreden ouders
  • een transparante toewijzing van de ondersteuning
  • stabiele financiën (op stelselniveau)
  • afnemende bureaucratie
  • minder leerlingen en studenten zonder diploma
  • betere resultaten (zowel in cognitief als sociaal-emotioneel  opzicht) voor leerlingen/studenten met extra ondersteuning
  • en vaker na de studie een baan in plaats van een uitkering.

Mix van onderzoek noodzakelijk
Al deze mooie doelstellingen zouden bereikt moeten worden via een nieuw aanbod van ondersteuning, een beter op de individuele leerling toegesneden toewijzing en door een betere uitvoering van die ondersteuning. Het zal niet meevallen om deze doelstellingen te relateren aan de daarvoor beschikbare middelen, en te beoordelen of die doelstellingen daadwerkelijk worden bereikt. Daarvoor is een mix van monitorend, praktijkgericht en verklarend onderzoek (programmering; pdf) noodzakelijk dat kijkt zowel op het niveau van een samenwerkingsverband als in de klas.

Ambities
Het kan zijn dat de komende jaren blijkt dat aanvullend of verdiepend onderzoek noodzakelijk is op grond van signalen uit de onderwijspraktijk. Daarom reserveert het NRO nog financiën voor ad-hoc-onderzoek.
De komende jaren gaan we zien of Passend Onderwijs de niet geringe ambities kan waarmaken. Het vraagt creativiteit om deze complexe vernieuwing in beeld te brengen en oorzakelijke relaties aan te tonen. Mét oog voor de gevarieerde uitvoeringspraktijk die voortvloeit uit de eigen keuzes die samenwerkingsverbanden en mbo-instellingen kunnen maken. We zien uit naar slimme onderzoeksvoorstellen.

Jelle Kaldewaij, directeur NRO
> bekijk de presentatie van Sjerp van der Ploeg (ECORYS) over de NRO Evaluatie Passend Onderwijs Lange Termijn
> bekijk ook de algemene informatiepagina over NRO-onderzoek naar Passend Onderwijs (2014-2020)