Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Samenwerkend lezen stimuleert tekstbegrip van leerlingen in het voortgezet onderwijs

Titel
Gedifferentieerd LeesOnderwijs VO (GLOVO)
Onderwijssectori
De sector waar het project zich op focust. Een project kan op meerdere sectoren betrekking hebben.
vo
Thema
Domeinspecifieke aspecten van onderwijs en vakdidactiek - lezen en schrijven
Organisatiei
Door welke organisatie wordt het project uitgezet. NB: dit is niet per definitie hetzelfde als de instelling van uitvoering.
NRO
Instelling projectleider
Universiteit van Amsterdam
Naam projectleider
Prof. dr. F. Kuiken
Statusi
Indicator of het project reeds afgerond, lopend, of nog aankomend is.
Afgerond
Looptijd
1-6-2014 t/m 15-4-2016
Programma
Projectnummer
405-14-507

Veel leerlingen in het voortgezet onderwijs zijn onvoldoende vaardig om teksten uit schoolboeken te lezen. Dit is problematisch aangezien de leerlingen de informatie daardoor niet opslaan en het leren uitblijft. Samen met het onderwijzen van vakinhoudelijke kennis, doen docenten er goed aan om de leesvaardigheid van hun leerlingen te trainen. Dat dit positieve resultaten boekt, blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam.

Hoewel er uit onderzoek veel bekend is over effectief leesonderwijs, blijkt dit in de praktijk nog weinig te worden toegepast. Zeker bij inhoudelijke vakken, zoals natuurkunde en geschiedenis, wordt weinig aandacht besteed aan leesvaardigheid, terwijl transfer vanuit het vak Nederlands vaak uitblijft. Met andere woorden: de vaardigheden die leerlingen zich bij het vak Nederlands eigen maken, kunnen zij vaak niet toepassen bij andere vakken. Om deze kloof te dichten hebben onderzoekers een methode ontwikkeld waarin verschillende inzichten rondom effectief leesonderwijs zijn samengebracht. Daarnaast is de methode toepasbaar binnen de reguliere onderwijspraktijk en inzetbaar in grote klassen met een aanzienlijke diversiteit aan leerlingen.

Samenwerkend lezen in kleine groepjes

Deze uitdaging heeft geleid tot een methode waarbij leerlingen zich in kleine groepjes van drie of vier klasgenoten samen over een tekst uit een van hun schoolboeken buigen. De leerlingen krijgen hierbij allemaal een eigen rol toebedeeld. Op die manier wordt een gedeelde verantwoordelijkheid gecreëerd. Zo leidt de voorzitter het gesprek, leest de opdrachten op het werkblad voor en zorgt voor een actieve participatie van de groepsgenoten, de denker leest iedere alinea hardop waarna hij of zij de eigen gedachten expliciteert, de helper helpt bij het gebruik van strategieën wanneer ze bijvoorbeeld een onbekend woord tegenkomen en de schrijver noteert alle gezamenlijk geformuleerde antwoorden op een werkblad.

Effecten op tekstbegrip

Onderzocht is hoe de methode door de docenten is geïmplementeerd en in hoeverre dit leidt tot een verbetering van het tekstbegrip bij de leerlingen. Dit is gedaan door leerlingen verspreid over acht weken in totaal 24 uur te laten lezen. Voorafgaand en na afloop van deze interventie zijn zij getoetst op tekstbegrip en zeven andere factoren die hiermee samenhangen (zoals metacognitieve kennis, motivatie en leessnelheid). Wat blijkt? Vooral meisjes en de sterkere lezers gaan vooruit, in tegenstelling tot de jongens met een zeer zwakke leesvaardigheid.

Effecten op metacognitieve kennis en kennis van signaalwoorden

Opvallend is dat bij de sterke lezers naast een vooruitgang in tekstbegrip vooral een vooruitgang zichtbaar is in metacognitieve kennis. Het samenwerkend lezen heeft dus geleid tot een vergroting van kennis op het gebied van tekststructuur en leesstrategieën. Dit komt wellicht doordat zij deze strategieën aan hun klasgenoten hebben moeten uitleggen. Bij meisjes is vooral vooruitgang zichtbaar in de kennis over signaalwoorden (want, daarom, daarnaast etc.). Ook dat is belangrijk, omdat het zeer nuttig is bij het afleiden van betekenis uit informatieve teksten.

In de praktijk

Wat betekent dit nu voor de onderwijspraktijk? Allereerst is het belangrijk om je er als docent van bewust te zijn dat de schoolboekteksten voor veel leerlingen lastig zijn en zij bij het lezen begripsproblemen ondervinden. Op scholen met veel taalzwakke leerlingen of leerlingen die het Nederlands als tweede taal spreken, is remediëring op dit vlak dan ook aan te raden. Laat de leerlingen bijvoorbeeld samenwerkend lezen in kleine groepjes waarbij zij hun gedachten bij het lezen op een gestructureerde wijze kunnen construeren en bediscussiëren. Biedt daarnaast goede begeleiding en feedback.

Relevante link(s)
Gerelateerde projecten

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.